Hợp đồng ghi một mức lương, trả thực tế một mức khác: Tòa án căn cứ vào mức lương nào để giải quyết tranh chấp?

Trong thực tiễn quan hệ lao động, không hiếm trường hợp hợp đồng lao động ghi nhận một mức lương “cơ bản” khá thấp, trong khi người lao động thực tế nhận thu nhập cao hơn thông qua các khoản phụ cấp, thưởng hoặc thậm chí là một mức lương “ngoài hợp đồng”. Khi phát sinh tranh chấp, đặc biệt là tranh chấp về tiền lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội hoặc bồi thường khi chấm dứt hợp đồng, câu hỏi đặt ra là: Tòa án sẽ căn cứ vào mức lương nào để giải quyết?

1. Nguyên tắc pháp lý về tiền lương trong quan hệ lao động

Theo quy định của Bộ luật Lao động, tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, các khoản phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Điều này có nghĩa rằng tiền lương không chỉ giới hạn ở con số ghi trong hợp đồng lao động, mà còn bao gồm toàn bộ thu nhập có tính chất thường xuyên, ổn định mà người lao động được nhận.

Pháp luật cũng đặt ra nguyên tắc minh bạch, trung thực trong việc ghi nhận tiền lương. Người sử dụng lao động có nghĩa vụ ghi đúng, ghi đủ các khoản thu nhập trong hợp đồng và bảng lương, đồng thời làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Việc “tách lương”, ghi thấp trong hợp đồng nhưng trả cao hơn thực tế thường tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn.

2. Khi có sự khác biệt giữa lương trên hợp đồng và lương thực tế

Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án không mặc nhiên chỉ căn cứ vào mức lương ghi trong hợp đồng lao động. Thay vào đó, cơ quan xét xử sẽ xem xét toàn bộ bản chất của quan hệ trả lương, dựa trên chứng cứ do các bên cung cấp. Nếu người lao động chứng minh được rằng thu nhập thực tế cao hơn mức ghi trong hợp đồng và mang tính thường xuyên, ổn định, thì khoản thu nhập này có thể được công nhận là tiền lương làm căn cứ giải quyết tranh chấp.

Các chứng cứ thường được Tòa án xem xét bao gồm sao kê tài khoản ngân hàng, phiếu lương, bảng chấm công, email trao đổi nội bộ, tin nhắn, hoặc lời khai của các bên liên quan. Trong nhiều vụ việc, chính cách thức trả lương ổn định trong thời gian dài đã trở thành căn cứ quan trọng để xác định mức lương thực tế.

Ngược lại, nếu khoản tiền trả thêm chỉ mang tính chất thưởng không cố định, phụ thuộc vào kết quả kinh doanh hoặc không có quy luật rõ ràng, thì có thể không được coi là tiền lương để tính các quyền lợi liên quan.

3. Ý nghĩa của việc xác định đúng mức lương trong tranh chấp

Việc xác định mức lương không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi trước mắt mà còn tác động đến nhiều chế định pháp lý khác. Mức lương là cơ sở để tính tiền làm thêm giờ, tiền nghỉ phép, trợ cấp thôi việc, bồi thường khi chấm dứt hợp đồng trái pháp luật và đặc biệt là mức đóng, hưởng bảo hiểm xã hội.

Nếu Tòa án xác định mức lương thực tế cao hơn mức ghi trong hợp đồng, người sử dụng lao động có thể phải trả thêm các khoản chênh lệch đáng kể, đồng thời đối mặt với rủi ro bị truy thu bảo hiểm xã hội và xử phạt hành chính. Ngược lại, nếu không chứng minh được mức lương thực tế, người lao động có thể bị thiệt hại quyền lợi đáng kể.

4. Rủi ro pháp lý từ việc “ghi một đằng, trả một nẻo”

Thực tiễn cho thấy việc ghi nhận mức lương thấp trong hợp đồng nhằm giảm nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội hoặc nghĩa vụ thuế là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp. Tuy nhiên, đây là cách làm tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi xảy ra tranh chấp, chính sự không minh bạch này khiến doanh nghiệp gặp bất lợi trong việc chứng minh, thậm chí bị đánh giá là vi phạm nghĩa vụ trung thực trong quan hệ lao động.

Đối với người lao động, việc chấp nhận mức lương “hai sổ” cũng có thể dẫn đến hệ quả bất lợi, đặc biệt trong các quyền lợi dài hạn như bảo hiểm xã hội, trợ cấp thất nghiệp hoặc chế độ hưu trí. Khi đó, mức lương thấp ghi nhận chính thức lại trở thành căn cứ tính toán quyền lợi.

5. Cách hạn chế tranh chấp từ góc độ pháp lý

Để hạn chế rủi ro, nguyên tắc quan trọng nhất là phải ghi nhận đúng và đầy đủ tiền lương trong hợp đồng lao động cũng như trong hệ thống trả lương của doanh nghiệp. Mọi khoản thu nhập có tính chất thường xuyên cần được thể hiện rõ ràng, minh bạch và phù hợp với quy định pháp luật.

Trong trường hợp đã tồn tại sự khác biệt giữa lương hợp đồng và lương thực tế, các bên cần rà soát lại hồ sơ, điều chỉnh hợp đồng và cơ chế trả lương cho phù hợp. Việc chủ động khắc phục sớm không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro tranh chấp mà còn đảm bảo tuân thủ pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội.

6. Vai trò của luật sư trong việc giải quyết tranh chấp tiền lương

Trong các tranh chấp liên quan đến tiền lương, luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc xác định bản chất pháp lý của các khoản thu nhập và xây dựng chiến lược chứng minh phù hợp. Đối với người lao động, luật sư giúp thu thập và hệ thống hóa chứng cứ để chứng minh mức lương thực tế, từ đó bảo vệ quyền lợi chính đáng.

Đối với doanh nghiệp, luật sư hỗ trợ rà soát hồ sơ lao động, đánh giá rủi ro và đưa ra phương án xử lý phù hợp, có thể là thương lượng, hòa giải hay tham gia tố tụng. Quan trọng hơn, luật sư còn giúp doanh nghiệp thiết lập hệ thống hợp đồng và chính sách tiền lương đúng quy định, hạn chế tối đa các tranh chấp có thể phát sinh trong tương lai.

Kết luận

Khi hợp đồng lao động ghi một mức lương nhưng thực tế trả một mức khác, Tòa án sẽ không chỉ nhìn vào văn bản hợp đồng mà sẽ xem xét toàn diện bản chất của việc trả lương. Mức lương thực tế, nếu được chứng minh là ổn định và có tính chất tiền lương, hoàn toàn có thể trở thành căn cứ giải quyết tranh chấp. Chính vì vậy, sự minh bạch và tuân thủ pháp luật ngay từ đầu là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của cả người lao động và người sử dụng lao động.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 05/6/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn