Tội trốn thuế theo quy định mới: Doanh nghiệp và cá nhân dễ “vướng” ở đâu?

1. Tổng quan về tội trốn thuế theo pháp luật hiện hành

Trốn thuế là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến trật tự quản lý tài chính – ngân sách của Nhà nước. Trong bối cảnh cơ quan thuế tăng cường quản lý bằng dữ liệu điện tử, hóa đơn điện tử và kiểm soát dòng tiền, các hành vi trốn thuế ngày càng dễ bị phát hiện và xử lý nghiêm khắc hơn. Không chỉ doanh nghiệp, mà cá nhân kinh doanh, người hành nghề tự do cũng là nhóm đối tượng dễ “vướng” nếu không nắm rõ quy định pháp luật.

1.1. Căn cứ pháp lý điều chỉnh hành vi trốn thuế

Hành vi trốn thuế hiện nay được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Quản lý thuế năm 2019 và Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017. Theo hệ thống pháp luật hiện hành, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, hành vi trốn thuế có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

1.2. Trốn thuế được hiểu như thế nào?

Trốn thuế không chỉ là việc không nộp thuế, mà còn bao gồm nhiều hành vi gian dối nhằm làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn. Đây là điểm khiến nhiều doanh nghiệp và cá nhân dễ nhầm lẫn, dẫn đến vi phạm pháp luật mà không lường trước được hậu quả.

2. Các hành vi bị coi là trốn thuế theo quy định mới

Theo quy định của pháp luật về thuế và hướng dẫn của cơ quan quản lý thuế, hành vi trốn thuế được nhận diện thông qua nhiều biểu hiện cụ thể trong quá trình kê khai, nộp và quản lý thuế.

2.1. Không đăng ký thuế, không khai thuế hoặc khai thuế không đầy đủ

Một trong những hành vi trốn thuế phổ biến là việc không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn khi phát sinh nghĩa vụ thuế. Trên thực tế, nhiều cá nhân kinh doanh online, bán hàng qua mạng xã hội cho rằng không cần đăng ký thuế, nhưng khi cơ quan thuế kiểm tra dòng tiền, hành vi này có thể bị xác định là trốn thuế.

2.2. Che giấu doanh thu, ghi chép sổ sách không trung thực

Hành vi không ghi chép đầy đủ các khoản thu phát sinh liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp hoặc cố tình ghi chép doanh thu thấp hơn thực tế là dạng vi phạm phổ biến ở doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc “để ngoài sổ sách” một phần doanh thu, dù với mục đích giảm nghĩa vụ thuế, vẫn có thể bị xem là hành vi trốn thuế nếu có yếu tố cố ý.

2.3. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp

Sử dụng hóa đơn khống, hóa đơn mua bán trái phép hoặc hóa đơn của doanh nghiệp không hoạt động thực tế nhằm hợp thức hóa chi phí, làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được hoàn là hành vi trốn thuế điển hình. Đây là nhóm hành vi thường xuyên bị cơ quan thuế chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

2.4. Khai sai thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp

Khai sai thuế không phải lúc nào cũng bị coi là trốn thuế. Tuy nhiên, nếu việc khai sai có yếu tố cố ý và dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, thì hành vi này có thể bị xử lý về trốn thuế theo quy định pháp luật.

2.5. Không chấp hành quyết định ấn định thuế

Luật Quản lý thuế năm 2019 cho phép cơ quan thuế ấn định thuế trong trường hợp người nộp thuế không hợp tác hoặc không cung cấp đầy đủ hồ sơ. Việc không chấp hành quyết định ấn định thuế, tiếp tục không nộp thuế đúng hạn là hành vi có nguy cơ cao bị xem xét xử lý nghiêm khắc hơn.

3. Xử phạt hành chính đối với hành vi trốn thuế

Trong nhiều trường hợp, hành vi trốn thuế sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trước nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Việc xử phạt hành chính thường áp dụng khi vi phạm xảy ra lần đầu, số tiền trốn thuế chưa đạt ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người nộp thuế đã chủ động khai bổ sung, nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp theo yêu cầu của cơ quan thuế.

Tuy nhiên, việc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm là yếu tố rất quan trọng để chuyển sang xử lý hình sự.

4. Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế?

4.1. Ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự

Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), người thực hiện hành vi trốn thuế với số tiền từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 100 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

4.2. Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Pháp luật hiện hành không chỉ xử lý cá nhân mà còn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại có hành vi trốn thuế. Pháp nhân có thể bị phạt tiền rất lớn, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực nhất định, tùy theo mức độ vi phạm.

5. Doanh nghiệp và cá nhân dễ “vướng” ở đâu trong thực tiễn?

Rủi ro lớn nhất thường phát sinh từ việc kê khai doanh thu không đầy đủ, quản lý hóa đơn lỏng lẻo và tâm lý chủ quan cho rằng sai phạm về thuế chỉ là lỗi hành chính. Khi không kịp thời khắc phục hoặc tiếp tục tái phạm, hành vi vi phạm ban đầu rất dễ bị chuyển hóa thành trách nhiệm hình sự.

Kết luận

Tội trốn thuế theo quy định mới không chỉ nhắm đến các hành vi gian lận thuế có tổ chức, mà còn bao trùm nhiều hành vi tưởng chừng “nhỏ” nhưng có tính chất lặp lại hoặc cố ý. Doanh nghiệp và cá nhân dễ “vướng” nhất ở khâu kê khai, sử dụng hóa đơn và chấp hành nghĩa vụ thuế sau khi bị cơ quan thuế kiểm tra, ấn định. Việc hiểu đúng quy định pháp luật và chủ động tuân thủ nghĩa vụ thuế là biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh rủi ro pháp lý nghiêm trọng liên quan đến tội trốn thuế.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về Tội trốn thuế theo quy định mới. Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

____________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Hương Lan; Ngày viết: 27/01/2026)

__________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

ĐT: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htc-law.com ; https://htcvn.vn ; https://luatsuchoban.vn