Tranh chấp mức bồi thường đất nông nghiệp: Nguyên nhân và giải pháp hỗ trợ nông dân khiếu nại hiệu quả năm 2026

Việc Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh là vấn đề diễn ra khá phổ biến. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp người sử dụng đất cho rằng mức bồi thường chưa phản ánh đúng giá trị quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất hoặc chưa bảo đảm quyền lợi theo quy định của pháp luật. Đây là nguyên nhân dẫn đến nhiều tranh chấp, khiếu nại kéo dài.

Theo Luật Đất đai năm 2024 (đang có hiệu lực) và các văn bản hướng dẫn thi hành, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm đúng nguyên tắc, đúng đối tượng, đúng điều kiện và đúng trình tự, thủ tục. Vì vậy, người dân cần hiểu rõ quyền của mình để lựa chọn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp, tránh khiếu nại không đúng căn cứ hoặc bỏ lỡ quyền yêu cầu xem xét lại quyết định bồi thường.

1. Vì sao thường phát sinh tranh chấp về mức bồi thường đất nông nghiệp?

1.1. Người dân cho rằng giá bồi thường chưa phù hợp

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là người sử dụng đất cho rằng mức giá bồi thường thấp hơn nhiều so với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất không được xác định theo thỏa thuận mua bán giữa các cá nhân mà được xác định theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, căn cứ vào phương pháp định giá đất, bảng giá đất hoặc giá đất cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định trong từng trường hợp theo quy định của pháp luật.

Do đó, việc không đồng ý với mức bồi thường không đồng nghĩa với việc quyết định bồi thường trái pháp luật. Muốn bảo vệ quyền lợi, người dân cần xác định rõ căn cứ pháp lý của việc khiếu nại.

1.2. Có sai sót trong việc xác định diện tích hoặc loại đất

Trong một số vụ việc, tranh chấp phát sinh vì diện tích đất bị thu hồi được xác định chưa chính xác hoặc có sự khác biệt giữa hồ sơ địa chính và thực tế sử dụng.

Ngoài ra, việc xác định loại đất không đúng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mức bồi thường, hỗ trợ hoặc tái định cư. Đây là nội dung cần được rà soát kỹ trước khi người dân chấp nhận phương án bồi thường.

1.3. Chưa tính đầy đủ tài sản gắn liền với đất

Ngoài giá trị quyền sử dụng đất, người sử dụng đất có thể được bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi, công trình hoặc các tài sản hợp pháp khác gắn liền với đất nếu đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật.

Nếu việc kiểm kê chưa đầy đủ hoặc xác định sai hiện trạng tài sản thì quyền lợi của người bị thu hồi đất có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

2. Khi nào người dân có quyền khiếu nại quyết định bồi thường?

2.1. Có căn cứ cho rằng quyết định bồi thường không đúng quy định

Theo quy định của Luật Khiếu nại và Luật Đất đai hiện hành, người sử dụng đất có quyền khiếu nại nếu cho rằng quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đối với phương án bồi thường, người dân có thể yêu cầu xem xét nếu phát hiện việc áp dụng pháp luật không đúng, xác định sai diện tích, sai đối tượng được bồi thường hoặc chưa tính đầy đủ các khoản bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

2.2. Có chứng cứ chứng minh quyền lợi bị ảnh hưởng

Việc khiếu nại sẽ có cơ sở hơn khi người dân chuẩn bị đầy đủ các tài liệu như Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hồ sơ địa chính, biên bản kiểm kê, phương án bồi thường, quyết định thu hồi đất, hình ảnh hiện trạng và các giấy tờ liên quan.

Càng có nhiều tài liệu chứng minh quyền lợi hợp pháp thì khả năng được cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết càng cao.

2.3. Thực hiện đúng trình tự và thời hạn

Người dân cần thực hiện quyền khiếu nại theo đúng trình tự, thủ tục và thời hiệu được pháp luật quy định.

Trường hợp không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại hoặc lựa chọn phương án khác theo quy định của pháp luật, người có quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng có thể khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

3. Làm thế nào để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp?

3.1. Kiểm tra kỹ phương án bồi thường

Ngay sau khi nhận được phương án bồi thường, người dân nên rà soát toàn bộ nội dung liên quan đến diện tích thu hồi, loại đất, mức giá áp dụng, tài sản được bồi thường, các khoản hỗ trợ và các quyền lợi khác.

Nếu phát hiện bất kỳ điểm chưa phù hợp nào thì nên yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải thích hoặc cung cấp căn cứ xác định.

3.2. Thu thập đầy đủ hồ sơ, chứng cứ

Việc lưu giữ đầy đủ giấy tờ liên quan sẽ giúp người dân chứng minh quyền sử dụng đất cũng như các quyền lợi hợp pháp của mình.

Trong nhiều trường hợp, các tài liệu được chuẩn bị đầy đủ ngay từ đầu là yếu tố quan trọng giúp việc khiếu nại hoặc khởi kiện đạt hiệu quả cao hơn.

3.3. Lựa chọn đúng phương thức bảo vệ quyền lợi

Không phải mọi trường hợp đều cần khởi kiện ngay.

Tùy từng vụ việc, người dân có thể lựa chọn trao đổi với cơ quan có thẩm quyền, thực hiện quyền khiếu nại theo trình tự luật định hoặc khởi kiện vụ án hành chính nếu có căn cứ cho rằng quyết định hành chính xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Việc lựa chọn đúng phương thức ngay từ đầu sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao khả năng bảo vệ quyền lợi.

4. Những sai lầm thường gặp khi khiếu nại về bồi thường đất nông nghiệp

4.1. Chỉ phản đối bằng ý kiến mà không có căn cứ pháp lý

Nhiều người dân cho rằng mức bồi thường thấp nên gửi đơn khiếu nại nhưng không kèm theo tài liệu chứng minh hoặc không chỉ ra nội dung cụ thể của quyết định bị cho là trái pháp luật.

Điều này khiến việc giải quyết gặp nhiều khó khăn và làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi.

4.2. Để quá thời hạn thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện

Việc không theo dõi thời hạn theo quy định của pháp luật có thể làm ảnh hưởng đến quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính.

Do đó, người dân nên chủ động tìm hiểu quy định hoặc tham khảo ý kiến luật sư ngay khi nhận được quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường.

4.3. Không đánh giá đầy đủ toàn bộ quyền lợi được hưởng

Ngoài khoản bồi thường về đất, trong từng trường hợp cụ thể, người bị thu hồi đất còn có thể được xem xét các khoản hỗ trợ theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Việc chỉ tập trung vào giá đất mà bỏ qua các quyền lợi khác có thể khiến người dân không bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

5. Vai trò của luật sư trong giải quyết tranh chấp bồi thường đất nông nghiệp

Luật sư không chỉ hỗ trợ người dân soạn thảo đơn khiếu nại mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá toàn diện tính hợp pháp của quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường. Trên cơ sở hồ sơ vụ việc, luật sư sẽ rà soát quy trình thu hồi đất, căn cứ xác định diện tích, loại đất, điều kiện được bồi thường, hỗ trợ và các quyền lợi khác theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành. Qua đó, luật sư giúp xác định liệu quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất có bị ảnh hưởng hay không và tư vấn phương án xử lý phù hợp.

Trong quá trình giải quyết tranh chấp, luật sư còn hỗ trợ thu thập chứng cứ, nghiên cứu hồ sơ địa chính, kiểm tra biên bản kiểm kê, đối chiếu phương án bồi thường với quy định của pháp luật, đồng thời đại diện khách hàng làm việc với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để bảo vệ quyền lợi một cách khách quan và đúng trình tự. Nếu vụ việc phải giải quyết bằng con đường tố tụng hành chính, luật sư sẽ chuẩn bị hồ sơ khởi kiện, xây dựng lập luận pháp lý, tham gia tranh tụng tại Tòa án và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án.

Việc có luật sư đồng hành ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp người dân tránh những sai sót về thủ tục, thời hiệu và chứng cứ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả khiếu nại hoặc khởi kiện. Đối với các vụ việc có giá trị bồi thường lớn hoặc liên quan đến nhiều hộ gia đình, sự hỗ trợ của luật sư giúp đánh giá chính xác căn cứ pháp lý, hạn chế khiếu nại kéo dài, đồng thời tăng khả năng bảo vệ đầy đủ các quyền lợi mà pháp luật đất đai hiện hành dành cho người bị thu hồi đất.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 06/8/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn