Chấm dứt hợp đồng lao động khi nào bị coi là trái pháp luật?

1. Khi nào người sử dụng lao động chấm dứt hợp đồng bị coi là trái pháp luật?

Theo Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động không được chấm dứt hợp đồng một cách tùy tiện, mà chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật cho phép và phải tuân thủ đầy đủ về căn cứ, trình tự và thời hạn báo trước. Việc chấm dứt hợp đồng sẽ bị coi là trái pháp luật nếu doanh nghiệp không có căn cứ hợp pháp, hoặc có căn cứ nhưng thực hiện sai thủ tục.

Trong thực tiễn tranh chấp, các trường hợp phổ biến bị xác định là trái pháp luật bao gồm việc cho người lao động nghỉ việc với lý do “không phù hợp”, “không hoàn thành công việc” nhưng không có tiêu chí đánh giá rõ ràng; đơn phương chấm dứt hợp đồng khi người lao động đang ốm đau, nghỉ thai sản hoặc đang bị tạm đình chỉ công việc theo đúng quy định; hoặc chấm dứt hợp đồng vì lý do cơ cấu, kinh tế nhưng không xây dựng phương án sử dụng lao động và không trao đổi với tổ chức đại diện người lao động.

Ngay cả khi doanh nghiệp có lý do hợp pháp, việc không đảm bảo thời hạn báo trước theo loại hợp đồng cũng đủ để Tòa án tuyên hành vi chấm dứt là trái pháp luật, kéo theo trách nhiệm bồi thường.

2. Người lao động chấm dứt hợp đồng trong trường hợp nào bị coi là trái pháp luật?

Không chỉ người sử dụng lao động, người lao động cũng có thể bị coi là chấm dứt hợp đồng trái pháp luật nếu không tuân thủ quy định của Bộ luật Lao động. Dù pháp luật hiện hành đã mở rộng đáng kể quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng của người lao động, nhưng nghĩa vụ báo trước vẫn là yếu tố bắt buộc, trừ một số trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép nghỉ việc ngay.

Trong thực tiễn, nhiều người lao động nghỉ việc ngay vì mâu thuẫn, áp lực công việc hoặc tìm được công việc mới mà không thực hiện nghĩa vụ báo trước. Khi đó, nếu không thuộc trường hợp được miễn báo trước theo luật, hành vi này có thể bị coi là trái pháp luật và người lao động phải bồi thường cho doanh nghiệp theo quy định, bao gồm cả chi phí đào tạo (nếu có).

Ranh giới giữa “quyền nghỉ việc hợp pháp” và “nghỉ việc trái pháp luật” đôi khi rất mong manh, đặc biệt trong các hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng có điều khoản đặc thù.

3. Hệ quả pháp lý khi chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

Hệ quả pháp lý của việc chấm dứt hợp đồng trái pháp luật thường nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì các bên hình dung ban đầu. Đối với người sử dụng lao động, Tòa án có thể buộc phải nhận người lao động trở lại làm việc, trả đủ tiền lương, đóng bảo hiểm trong thời gian người lao động không được làm việc, đồng thời bồi thường thêm theo quy định của pháp luật lao động.

Đối với người lao động, việc chấm dứt hợp đồng trái pháp luật có thể dẫn đến nghĩa vụ bồi thường tiền lương tương ứng với thời gian không báo trước, hoàn trả chi phí đào tạo và mất các quyền lợi liên quan đến trợ cấp thôi việc, trợ cấp thất nghiệp.

Trên thực tế, nhiều tranh chấp lao động kéo dài không phải vì bản chất vụ việc phức tạp, mà vì các bên đánh giá sai hậu quả pháp lý của hành vi chấm dứt hợp đồng.

4. Vai trò của Luật sư trong việc đánh giá và xử lý chấm dứt hợp đồng lao động

Trong các vụ việc liên quan đến chấm dứt hợp đồng lao động, Luật sư không chỉ tham gia khi tranh chấp đã phát sinh mà còn đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa rủi ro pháp lý. Đối với doanh nghiệp, Luật sư giúp rà soát căn cứ chấm dứt, kiểm tra quy trình nội bộ, thời hạn báo trước và hồ sơ chứng minh, từ đó hạn chế nguy cơ bị tuyên chấm dứt trái pháp luật.

Đối với người lao động, Luật sư giúp đánh giá tính hợp pháp của quyết định chấm dứt hợp đồng, xác định quyền yêu cầu bồi thường, truy thu tiền lương, bảo hiểm hoặc lựa chọn phương án khởi kiện phù hợp. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần sự tham gia kịp thời của Luật sư, tranh chấp đã có thể được giải quyết thông qua thương lượng mà không cần đưa ra Tòa án.

Thực tiễn cho thấy, việc chấm dứt hợp đồng lao động tưởng chừng đơn giản nhưng lại là nguồn phát sinh tranh chấp lớn nhất trong quan hệ lao động, và sự tư vấn đúng thời điểm của Luật sư chính là yếu tố quyết định để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

__________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Ngọc Châm; Ngày viết: 02/02/2026)

_______________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website:https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn