Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo quy định mới: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

1. Pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong trường hợp nào?

Theo Điều 75 Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên. Các doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp (công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh…) đều là pháp nhân thương mại theo quy định này.

Pháp nhân thương mại chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện được quy định tại Điều 75 Bộ luật Hình sự, bao gồm: hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân; hành vi được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân; hành vi có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân; và hành vi đó chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu thiếu một trong các điều kiện này, trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại sẽ không được đặt ra.

2. Pháp nhân thương mại bị truy cứu trách nhiệm hình sự về những tội danh nào?

2.1. Nguyên tắc giới hạn tội danh

Không phải mọi tội phạm đều có thể áp dụng đối với pháp nhân thương mại. Theo Điều 76 Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại chỉ chịu trách nhiệm hình sự đối với các tội được luật quy định cụ thể. Nguyên tắc này nhằm bảo đảm tính chặt chẽ và tránh việc mở rộng tùy tiện trách nhiệm hình sự.

2.2. Nhóm tội phạm thường phát sinh trong thực tiễn doanh nghiệp

Các tội danh mà pháp nhân thương mại thường bị truy cứu trách nhiệm hình sự chủ yếu tập trung vào nhóm tội về kinh tế, môi trường và trật tự quản lý hành chính, tiêu biểu như: tội trốn thuế; tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn; tội buôn lậu; tội sản xuất, buôn bán hàng giả; tội gây ô nhiễm môi trường; tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm; tội rửa tiền; tội tài trợ khủng bố… Việc pháp nhân bị truy cứu không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân có liên quan nếu hành vi của họ đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

3. Hình phạt áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội

3.1. Các hình phạt chính

Theo Điều 33 và Điều 77 Bộ luật Hình sự, hình phạt chính đối với pháp nhân thương mại bao gồm: phạt tiền; đình chỉ hoạt động có thời hạn; đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Trong đó, phạt tiền là hình phạt được áp dụng phổ biến nhất, nhưng trong các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, pháp nhân có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn, đồng nghĩa với việc chấm dứt sự tồn tại trên thực tế.

3.2. Các hình phạt bổ sung và hệ quả pháp lý kéo theo

Ngoài hình phạt chính, pháp nhân thương mại còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định, cấm huy động vốn. Các biện pháp này có tác động sâu rộng đến uy tín, khả năng tồn tại và phát triển lâu dài của doanh nghiệp, thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả mức phạt tiền.

4. Mối quan hệ giữa trách nhiệm hình sự của pháp nhân và trách nhiệm của cá nhân trong doanh nghiệp

4.1. Không “hy sinh” cá nhân để bảo vệ pháp nhân

Pháp luật hình sự Việt Nam khẳng định rõ: việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân. Người quản lý, người điều hành, người ra quyết định hoặc trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự độc lập.

4.2. Rủi ro pháp lý đối với người quản lý doanh nghiệp

Trong nhiều vụ án, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đồng thời khởi tố bị can là cá nhân và bị cáo là pháp nhân thương mại. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có cơ chế quản trị rủi ro pháp lý chặt chẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm như thuế, kế toán, môi trường, đầu tư, tài chính.

5. Doanh nghiệp cần làm gì để phòng ngừa rủi ro trách nhiệm hình sự?

5.1. Thiết lập và thực thi hệ thống tuân thủ pháp luật nội bộ

Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ, phân quyền rõ ràng, thiết lập cơ chế kiểm tra – giám sát nhằm ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật ngay từ bên trong. Việc tuân thủ không chỉ dừng ở văn bản mà phải được thực thi thực chất trong hoạt động hàng ngày.

5.2. Vai trò của luật sư trong phòng ngừa và xử lý trách nhiệm hình sự

Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc rà soát rủi ro pháp lý, tư vấn tuân thủ, đại diện làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Khi có dấu hiệu bị điều tra hoặc bị tố giác, doanh nghiệp cần tiếp cận luật sư sớm để tránh những sai lầm có thể khiến trách nhiệm hình sự trở nên nghiêm trọng hơn.

Kết luận

Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại là chế định pháp lý mang tính cảnh báo cao đối với cộng đồng doanh nghiệp. Việc thiếu hiểu biết hoặc chủ quan trong quản trị pháp lý có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí mất khả năng tồn tại. Do đó, nhận diện đúng rủi ro, tuân thủ pháp luật và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp là con đường an toàn nhất để doanh nghiệp phát triển bền vững trong môi trường pháp lý ngày càng chặt chẽ.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại theo quy định mới. Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

______________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Hương Lan; Ngày viết: 03/02/2026)

________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

ĐT: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htc-law.com ; https://htcvn.vn ; https://luatsuchoban.vn