Doanh nghiệp tuyển dụng phát hiện ứng viên dùng chứng chỉ giả: Có quyền tố giác hình sự không?

Trong quá trình tuyển dụng, nhiều doanh nghiệp yêu cầu ứng viên cung cấp bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn hoặc các giấy tờ chứng minh năng lực để phục vụ việc đánh giá điều kiện tuyển dụng. Tuy nhiên, trên thực tế đã xảy ra không ít trường hợp doanh nghiệp phát hiện ứng viên sử dụng chứng chỉ giả, chứng chỉ bị sửa chữa hoặc tài liệu không do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp.

Hành vi sử dụng chứng chỉ giả không chỉ ảnh hưởng đến tính minh bạch trong hoạt động tuyển dụng mà còn có thể gây thiệt hại cho doanh nghiệp nếu người lao động được tuyển dụng vào các vị trí yêu cầu trình độ chuyên môn hoặc điều kiện hành nghề nhất định. Trong trường hợp này, nhiều doanh nghiệp đặt ra câu hỏi: liệu có quyền tố giác hành vi sử dụng chứng chỉ giả đến cơ quan có thẩm quyền hay không và việc xử lý sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật như thế nào?

1. Sử dụng chứng chỉ giả trong tuyển dụng được hiểu như thế nào?

1.1. Chứng chỉ giả là gì?

Trong thực tế, chứng chỉ giả có thể được hiểu là tài liệu không do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cấp nhưng được làm giống với chứng chỉ thật nhằm tạo niềm tin cho người sử dụng hoặc phục vụ một mục đích nhất định.

Ngoài trường hợp làm giả hoàn toàn, cũng có những trường hợp chứng chỉ thật nhưng bị sửa chữa, tẩy xóa, thay đổi nội dung hoặc thông tin về người được cấp. Những tài liệu này đều có thể làm sai lệch quá trình tuyển dụng và gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

1.2. Vì sao một số ứng viên sử dụng chứng chỉ giả?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc ứng viên sử dụng chứng chỉ không hợp pháp, như chưa đáp ứng điều kiện tuyển dụng, muốn nâng cao khả năng trúng tuyển hoặc đáp ứng yêu cầu về chuyên môn đối với một vị trí công việc cụ thể.

Dù xuất phát từ lý do nào thì việc cung cấp thông tin không trung thực trong hồ sơ tuyển dụng đều tiềm ẩn những hậu quả pháp lý đáng kể đối với người thực hiện.

1.3. Doanh nghiệp có quyền kiểm tra tính xác thực của chứng chỉ hay không?

Doanh nghiệp có quyền yêu cầu ứng viên cung cấp hồ sơ tuyển dụng theo tiêu chí tuyển dụng hợp pháp và có thể thực hiện việc kiểm tra, xác minh tính xác thực của bằng cấp, chứng chỉ khi cần thiết.

Việc xác minh này cần được thực hiện bằng các phương thức phù hợp với quy định pháp luật, bảo đảm không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp và dữ liệu cá nhân của ứng viên.

2. Phát hiện chứng chỉ giả thì doanh nghiệp có quyền tố giác hay không?

2.1. Quyền tố giác tội phạm theo quy định pháp luật

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cơ quan, tổ chức và cá nhân đều có quyền tố giác tội phạm khi phát hiện hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Do đó, nếu doanh nghiệp có căn cứ cho rằng ứng viên đã sử dụng chứng chỉ giả và hành vi này có dấu hiệu của tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự thì doanh nghiệp có quyền gửi tố giác đến cơ quan có thẩm quyền để được xem xét, giải quyết theo trình tự luật định.

Tuy nhiên, việc có khởi tố vụ án hay không sẽ thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng sau khi tiếp nhận, kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm.

2.2. Không phải mọi trường hợp đều bị xử lý hình sự

Việc phát hiện chứng chỉ giả không đồng nghĩa với việc người sử dụng chắc chắn bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét nhiều yếu tố như nguồn gốc của chứng chỉ, mục đích sử dụng, mức độ tham gia của người sử dụng, tính chất của hành vi và các chứng cứ liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên tự kết luận một ứng viên đã phạm tội mà cần chuyển thông tin cùng tài liệu liên quan đến cơ quan có thẩm quyền để được xem xét theo đúng quy định pháp luật.

3. Hành vi sử dụng chứng chỉ giả có thể bị xử lý như thế nào?

3.1. Trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự tùy từng trường hợp

Việc xử lý đối với hành vi sử dụng chứng chỉ giả phụ thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với những trường hợp có đủ căn cứ xác định hành vi có dấu hiệu của tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Trường hợp chưa đủ căn cứ xử lý hình sự thì người vi phạm vẫn có thể phải chịu trách nhiệm theo các quy định pháp luật khác nếu có căn cứ áp dụng.

3.2. Doanh nghiệp có quyền từ chối tuyển dụng hoặc xử lý quan hệ lao động

Nếu phát hiện ứng viên cung cấp hồ sơ không trung thực trong quá trình tuyển dụng, doanh nghiệp có thể xem xét từ chối tuyển dụng hoặc áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp với quy định của pháp luật và nội quy, quy chế của doanh nghiệp đối với từng trường hợp cụ thể.

Trong trường hợp người lao động đã được tuyển dụng, việc xử lý cần căn cứ vào Bộ luật Lao động năm 2019, hợp đồng lao động đã ký kết và các quy định nội bộ đang có hiệu lực.

3.3. Doanh nghiệp cần thu thập chứng cứ trước khi thực hiện tố giác

Trước khi gửi đơn tố giác, doanh nghiệp nên lưu giữ đầy đủ các tài liệu liên quan như hồ sơ tuyển dụng, bản sao chứng chỉ, kết quả xác minh từ cơ quan, tổ chức có thẩm quyền (nếu có), email, tin nhắn hoặc các tài liệu khác chứng minh quá trình tuyển dụng.

Việc chuẩn bị đầy đủ chứng cứ sẽ giúp cơ quan có thẩm quyền thuận lợi hơn trong quá trình xác minh và đánh giá vụ việc.

4. Những lưu ý pháp lý doanh nghiệp cần biết

4.1. Không công khai thông tin khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền

Khi mới phát hiện dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp cần thận trọng trong việc cung cấp hoặc công khai thông tin liên quan đến ứng viên.

Việc đăng tải thông tin lên mạng xã hội hoặc đưa ra những khẳng định chưa được cơ quan có thẩm quyền kết luận có thể làm phát sinh các tranh chấp khác liên quan đến danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân.

4.2. Bảo đảm quy trình tuyển dụng minh bạch

Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm tra hồ sơ, xác minh bằng cấp và lưu trữ tài liệu tuyển dụng một cách đầy đủ.

Quy trình tuyển dụng chặt chẽ không chỉ giúp hạn chế rủi ro tiếp nhận hồ sơ giả mà còn là căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp nếu sau này phát sinh tranh chấp.

4.3. Phối hợp với cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu

Sau khi thực hiện quyền tố giác, doanh nghiệp cần phối hợp cung cấp tài liệu, chứng cứ và giải trình theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc hợp tác đầy đủ sẽ góp phần giúp quá trình xác minh nguồn tin về tội phạm được tiến hành khách quan, đúng trình tự và đúng quy định của pháp luật.

5. Vai trò của luật sư trong việc xử lý vụ việc sử dụng chứng chỉ giả

Đối với doanh nghiệp, việc phát hiện ứng viên sử dụng chứng chỉ giả thường đặt ra nhiều vấn đề pháp lý cùng lúc, từ việc xác minh tính xác thực của tài liệu, đánh giá mức độ vi phạm đến lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Nếu xử lý thiếu thận trọng, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ tuyển dụng sai người mà còn có thể phát sinh tranh chấp lao động hoặc tranh chấp liên quan đến quyền nhân thân của ứng viên.

Luật sư có vai trò quan trọng trong việc đánh giá toàn diện vụ việc trên cơ sở các quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các văn bản pháp luật có liên quan. Thông qua việc rà soát hồ sơ tuyển dụng, hợp đồng lao động, quy trình tuyển dụng và các tài liệu xác minh, luật sư sẽ tư vấn cho doanh nghiệp về cơ sở pháp lý của từng phương án xử lý.

Bên cạnh đó, luật sư hỗ trợ doanh nghiệp xác định liệu hành vi của ứng viên mới chỉ dừng ở mức vi phạm trong quan hệ tuyển dụng hay đã có dấu hiệu của hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Việc đánh giá này cần dựa trên chứng cứ khách quan và không thể chỉ căn cứ vào nghi ngờ hoặc thông tin chưa được kiểm chứng.

Trong trường hợp có căn cứ thực hiện quyền tố giác, luật sư có thể hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, thu thập và sắp xếp chứng cứ, soạn thảo đơn tố giác cũng như đại diện hoặc đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình làm việc với cơ quan điều tra và các cơ quan có thẩm quyền khác. Đồng thời, luật sư cũng tư vấn các biện pháp truyền thông và xử lý nội bộ phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp về danh dự, uy tín hoặc bồi thường thiệt hại.

Đối với ứng viên bị nghi ngờ sử dụng chứng chỉ giả, luật sư cũng có vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, hỗ trợ giải trình, cung cấp chứng cứ chứng minh nguồn gốc tài liệu hoặc tư vấn về quyền, nghĩa vụ trong quá trình giải quyết vụ việc. Việc có sự tham gia của luật sư ngay từ giai đoạn đầu thường giúp các bên xác định đúng bản chất pháp lý của vụ việc, hạn chế những quyết định vội vàng và bảo đảm quá trình xử lý diễn ra đúng quy định của pháp luật.

6. Kết luận

Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền tố giác đến cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện ứng viên sử dụng chứng chỉ giả và có căn cứ cho rằng hành vi đó có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự. Tuy nhiên, quyền tố giác không đồng nghĩa với việc người bị tố giác chắc chắn bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bởi việc đánh giá và xử lý thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, doanh nghiệp cần thực hiện quy trình xác minh khách quan, thu thập đầy đủ chứng cứ và lựa chọn phương án xử lý phù hợp với từng vụ việc. Trong những trường hợp phức tạp, việc tham vấn luật sư ngay từ đầu sẽ góp phần hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm quá trình giải quyết diễn ra đúng quy định của pháp luật.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 26/6/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn