Thủ tục ly hôn cho vợ chồng đang cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài?

1. Thế nào là cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài?

Cư trú bất hợp pháp là tình trạng một cá nhân sinh sống tại một quốc gia mà không có quyền cư trú hợp lệ theo pháp luật của quốc gia đó. Tình trạng này có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân: visa hết hạn nhưng không về nước hoặc không làm thủ tục gia hạn; nhập cảnh bằng giấy tờ giả, giấy mời lao động không hợp lệ; đi theo đường “chui” thông qua các đường dây môi giới; hoặc bị doanh nghiệp đưa sang lao động nhưng sau đó tách ra làm bên ngoài mà không có giấy tờ hợp lệ. Người cư trú bất hợp pháp thường không được cấp số định danh hoặc địa chỉ cư trú chính thức, không được công nhận tình trạng pháp lý để làm việc, ký hợp đồng hoặc làm thủ tục tại cơ quan nhà nước.

Vì vậy, họ thường tránh tiếp xúc với cơ quan chức năng, không khai báo nơi ở, thay đổi chỗ ở liên tục và không dám đến cơ quan ngoại giao Việt Nam tại nước sở tại để xác nhận giấy tờ.

Ví dụ: một lao động Việt Nam sang Nhật theo visa kỹ năng nhưng bỏ ra ngoài làm việc trái phép sau vài tháng, hoặc người sang châu Âu theo visa du lịch nhưng ở lại lao động nhiều năm mà không gia hạn giấy tờ.

Những trường hợp này hầu như không thể xuất trình giấy tờ chứng minh nơi cư trú, không cung cấp địa chỉ chính xác và thường không thể thực hiện các thủ tục về hôn nhân gia đình theo quy trình thông thường. Chính đặc điểm không minh bạch về nhân thân và nơi cư trú khiến mọi thủ tục ly hôn liên quan đến họ trở nên đặc biệt khó khăn.

2. Thủ tục ly hôn với vợ hoặc chồng cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài

Trường hợp thuận tình ly hôn: Khi hai bên đều đồng ý ly hôn, về lý thuyết quy trình khá đơn giản: lập đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, đính kèm giấy tờ nhân thân, giấy tờ kết hôn và thỏa thuận về con, tài sản. Tuy nhiên, sự phức tạp nảy sinh ở chỗ người đang cư trú bất hợp pháp không thể đến cơ quan ngoại giao Việt Nam để chứng thực chữ ký, mà nếu gửi giấy tờ về Việt Nam thì cũng khó bảo đảm tính hợp lệ. Tòa án thường yêu cầu chữ ký phải được xác thực để bảo đảm tính tự nguyện, nhưng trong thực tế, nhiều tòa linh hoạt hơn: chấp nhận bản tự khai, bản xác nhận kèm video, bản cam kết gửi về từ nước ngoài hoặc xác minh qua thân nhân.

Dù vậy, tòa vẫn phải tống đạt thông báo thụ lý cho người ở nước ngoài theo đường ngoại giao, điều này rất khó khi họ không có địa chỉ hợp pháp. Một số tòa sẽ yêu cầu người nộp đơn cung cấp địa chỉ cuối cùng nơi người kia làm việc hoặc tạm trú (dù không hợp pháp) để tống đạt; nếu không thì phải tống đạt theo diện “không xác định được nơi cư trú ở nước ngoài”. Quy trình thuận tình ly hôn từ đó kéo dài do Tòa phải thực hiện thủ tục niêm yết, xác minh, tống đạt nhiều lần trước khi có thể ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn.

Trường hợp ly hôn đơn phương: Đây là trường hợp phức tạp nhất, đặc biệt khi bị đơn ở nước ngoài bất hợp pháp. Người yêu cầu ly hôn phải chứng minh việc bị đơn đang ở nước ngoài, cung cấp thông tin cuối cùng về nơi cư trú trước khi xuất cảnh và mọi thông tin liên lạc có thể có. Tòa án sẽ yêu cầu xác minh qua cơ quan công an, quản lý xuất nhập cảnh để biết người đó có rời Việt Nam hay chưa. Sau khi xác định bị đơn đang ở nước ngoài, tòa buộc phải thực hiện tống đạt ra nước ngoài.

Tuy nhiên, do người cư trú bất hợp pháp không đăng ký cư trú, không có địa chỉ rõ ràng, việc tống đạt trở nên bế tắc. Tòa án thường phải xử lý theo hướng không thể xác định địa chỉ, từ đó phải niêm yết công khai và tiến hành thủ tục tố tụng theo quy định cho trường hợp không xác định được nơi cư trú. Điều này khiến vụ án kéo dài 12–24 tháng hoặc hơn. Nhiều trường hợp bị đơn không phản hồi, không tham gia tố tụng, không ký vào bất kỳ tài liệu nào, buộc tòa phải xét xử vắng mặt trên cơ sở tài liệu có được. Ngoài ra, việc phân chia tài sản, yêu cầu cấp dưỡng, giành quyền nuôi con càng khó thi hành nếu người kia đang sinh sống trái phép ở nước ngoài và hoàn toàn không có điều kiện thi hành bản án.

3. Khó khăn thực tiễn của việc ly hôn có yếu tố cư trú bất hợp pháp

Khó khăn lớn nhất là xác định nơi cư trú của người đang ở nước ngoài bất hợp pháp. Do không có địa chỉ hợp lệ, tòa án gần như không thể tống đạt giấy tờ theo đúng thủ tục, dẫn đến việc phải chuyển sang các bước tống đạt đặc biệt như niêm yết hoặc thông báo qua cơ quan ngoại giao, nhưng trên thực tế các bước này cũng không đem lại hiệu quả vì nước sở tại không xác nhận thông tin của người cư trú trái phép. Thứ hai, quá trình xác minh nhân thân rất khó khăn. Người cư trú bất hợp pháp thường không giữ hộ chiếu, không dám cung cấp bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân vì sợ bị lộ thông tin. Điều này khiến việc chứng minh quan hệ hôn nhân, thông tin nhân thân, năm sinh, quốc tịch gặp nhiều trở ngại. Thứ ba, đương sự ở nước ngoài thường né tránh việc hợp tác, không phản hồi thông tin từ tòa án, không ký vào tài liệu và không cung cấp bất kỳ cam kết nào. Điều này khiến vụ án kéo dài, gia tăng chi phí và mệt mỏi cho người yêu cầu ly hôn. Cuối cùng, các vấn đề hậu ly hôn như thi hành nghĩa vụ cấp dưỡng cho con, phân chia tài sản chung, hay buộc người cư trú bất hợp pháp thực hiện nghĩa vụ theo bản án hầu như không thể thực hiện trên thực tế vì đương sự không có địa vị pháp lý rõ ràng tại quốc gia sở tại.

4. Vai trò của luật sư trong trường hợp này

Luật sư đóng vai trò then chốt giúp khách hàng tháo gỡ các khó khăn trong hồ sơ, hướng dẫn chuẩn bị tài liệu, xác minh thông tin cuối cùng về nơi cư trú, xây dựng phương án pháp lý giúp tòa án có căn cứ thụ lý và xử lý vụ việc. Luật sư cũng thay mặt khách hàng làm việc với tòa, giải trình về tình trạng cư trú bất hợp pháp của đương sự ở nước ngoài, đề xuất hướng tống đạt phù hợp nhất và theo dõi sát quá trình tố tụng để bảo đảm quyền lợi cho khách hàng. Ngoài ra, luật sư có thể hướng dẫn người đang ở nước ngoài lập bản tự khai hoặc tài liệu cần thiết mà không gây rủi ro bị phát hiện tại nước sở tại. Sự hỗ trợ của luật sư giúp giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, tránh việc hồ sơ bị trả lại hoặc phải bổ sung nhiều lần, đồng thời đảm bảo rằng quyền lợi của khách hàng được bảo vệ tối đa.

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!
(Người viết: Trần Ngọc Mạnh – Ngày viết: 12/12/2025)

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn

Bài viết liên quan

- Ly hôn với người mất tích – 3 điều cần ghi nhớ