Thu tiền nhưng không giao hàng: Xử lý dân sự hay hình sự?

Trong các giao dịch mua bán, việc người bán đã nhận tiền (tiền cọc hoặc thanh toán toàn bộ) nhưng không thực hiện nghĩa vụ giao hàng đúng hạn thường xuyên xảy ra. Để bảo vệ quyền lợi của mình, người mua cần phân biệt rõ khi nào đây là tranh chấp hợp đồng và khi nào là hành vi cấu thành tội phạm.

1. Trường hợp xử lý theo quy định Dân sự

Nếu việc không giao hàng xuất phát từ các lý do khách quan (như đứt gãy chuỗi cung ứng, chậm trễ vận chuyển) hoặc bên bán vẫn thừa nhận nợ nhưng chưa có hàng để giao, thì đây được coi là vi phạm hợp đồng dân sự theo Điều 434 Bộ luật Dân sự 2015, bên bán có nghĩa vụ giao vật đúng thời hạn đã thỏa thuận.

Hậu quả pháp lý: Bên mua có quyền yêu cầu bên bán thực hiện đúng hợp đồng, hủy bỏ hợp đồng hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng. Bên bán phải hoàn trả tiền và bồi thường thiệt hại (nếu có) theo quy định tại Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài ra, nếu có thỏa thuận về phạt vi phạm, bên bán còn phải chịu khoản phạt này theo hợp đồng. Trong trường hợp việc chậm giao hàng gây thiệt hại thực tế cho bên mua (ví dụ: mất cơ hội kinh doanh, phát sinh chi phí thay thế hàng hóa), bên bán có trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh nếu có đủ căn cứ chứng minh.

Tuy nhiên, nếu bên bán chứng minh được việc không giao hàng là do sự kiện bất khả kháng (như thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh…) và đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết để khắc phục nhưng vẫn không thể thực hiện nghĩa vụ, thì có thể được miễn trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, việc vi phạm nghĩa vụ giao hàng kéo dài còn có thể làm mất uy tín thương mại của bên bán, ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác lâu dài giữa các bên, đặc biệt trong hoạt động kinh doanh.

Bên mua có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp dân sự. Trước khi khởi kiện, các bên cũng có thể thương lượng, hòa giải nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí. Khi khởi kiện, cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu như hợp đồng, chứng từ thanh toán, chứng cứ về việc vi phạm nghĩa vụ để bảo vệ quyền lợi của mình.

2. Trường hợp bị truy cứu trách nhiệm Hình sự

Hành vi thu tiền nhưng không giao hàng sẽ bị chuyển sang xử lý Hình sự nếu có dấu hiệu của Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) hoặc Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).

- Dấu hiệu lừa đảo: Bên bán dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu (như dùng ảnh giả, thông tin giả, không có hàng nhưng nói là có) để người mua tin tưởng chuyển tiền, sau đó chặn liên lạc hoặc bỏ trốn.

- Dấu hiệu lạm dụng tín nhiệm: Sau khi nhận được tiền từ hợp đồng hợp pháp, bên bán nảy sinh ý định chiếm đoạt và dùng thủ đoạn gian dối để không trả lại tiền, hoặc sử dụng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng hoàn trả.

- Mức hình phạt: Tùy vào số tiền chiếm đoạt (từ 2 triệu đồng trở lên), mức án có thể từ phạt cải tạo không giam giữ cho đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.

3. Vai trò của luật sư trong các vụ việc mua bán tranh chấp

Tùy vào tính chất vụ việc, có thể lựa chọn khởi kiện dân sự hoặc tố giác tội phạm đến cơ quan có thẩm quyền. Luật sư sẽ giúp đánh giá bản chất vụ việc là dân sự hay hình sự, từ đó tư vấn hướng xử lý phù hợp nhất. Ngoài ra, luật sư còn hỗ trợ thu thập chứng cứ, soạn thảo đơn từ, làm việc với cơ quan chức năng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Trong thực tế, việc phân định giữa tranh chấp dân sự và hành vi có dấu hiệu tội phạm không phải lúc nào cũng rõ ràng. Nếu lựa chọn sai hướng xử lý ngay từ đầu có thể làm mất thời gian, kéo dài quá trình giải quyết và ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại. Luật sư với kiến thức chuyên môn sẽ giúp định hướng đúng ngay từ giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, luật sư còn đại diện cho khách hàng tham gia đàm phán, thương lượng với bên vi phạm nhằm đạt được thỏa thuận có lợi mà không cần đưa vụ việc ra Tòa án. Đây là giải pháp giúp tiết kiệm chi phí và thời gian, đồng thời giữ được mối quan hệ giữa các bên trong trường hợp còn có thể hợp tác. Trong trường hợp vụ việc được đưa ra xét xử, luật sư sẽ tham gia tranh tụng tại Tòa án, đưa ra lập luận pháp lý, chứng cứ và bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng. Đồng thời, luật sư cũng tư vấn về các bước tiếp theo như thi hành án, thu hồi tài sản sau khi có bản án, quyết định của Tòa.

________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 24/03/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn