Quy định về bảo hiểm cho lao động thời vụ

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng lao động thời vụ ngày càng phổ biến, đặc biệt vào các giai đoạn cao điểm sản xuất, kinh doanh, nhiều doanh nghiệp và người lao động vẫn còn băn khoăn về nghĩa vụ tham gia các loại bảo hiểm bắt buộc. Liệu người lao động thời vụ có phải đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp hay không? Doanh nghiệp cần thực hiện những thủ tục gì để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật? Bài viết dưới đây của Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam sẽ phân tích các quy định hiện hành về bảo hiểm đối với lao động thời vụ, đồng thời làm rõ những trường hợp phải tham gia bảo hiểm bắt buộc và các lưu ý pháp lý quan trọng mà cả người sử dụng lao động và người lao động cần nắm rõ.

1. Lao động thời vụ là gì?

Khái niệm “lao động thời vụ” từng được sử dụng khá phổ biến trong các văn bản pháp luật trước đây để chỉ những người lao động làm việc trong khoảng thời gian ngắn nhằm đáp ứng nhu cầu mang tính thời điểm hoặc mùa vụ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, kể từ khi Bộ luật Lao động năm 2019 có hiệu lực, pháp luật không còn quy định loại hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng như trước đây.

Hiện nay, Bộ luật Lao động chỉ ghi nhận hai loại hợp đồng lao động gồm:

- Hợp đồng lao động không xác định thời hạn;

- Hợp đồng lao động xác định thời hạn (không quá 36 tháng).

Điều này có nghĩa, dù doanh nghiệp và người lao động vẫn quen sử dụng thuật ngữ “lao động thời vụ”, nhưng về mặt pháp lý, nếu giữa các bên tồn tại quan hệ lao động theo quy định của Bộ luật Lao động thì vẫn phải ký kết 1 trong 2 loại hợp đồng nêu trên.

2. Lao động thời vụ có phải tham gia bảo hiểm không?

Câu trả lời là có hoặc không, tùy thuộc vào từng loại bảo hiểm và điều kiện cụ thể của người lao động. Hiện nay, doanh nghiệp cần xem xét riêng đối với từng chế độ bảo hiểm bắt buộc để xác định nghĩa vụ tham gia.

2.1. Bảo hiểm xã hội

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội và các văn bản hướng dẫn hiện hành, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trừ một số trường hợp pháp luật có quy định khác. Như vậy, nếu doanh nghiệp ký hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng với người lao động thời vụ thì về nguyên tắc, người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Ngược lại, nếu việc hợp tác không hình thành quan hệ lao động hoặc thuộc trường hợp pháp luật không bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội thì doanh nghiệp không phải thực hiện nghĩa vụ này.

Điều quan trọng cần lưu ý là doanh nghiệp phải căn cứ vào điều kiện tham gia bảo hiểm theo quy định pháp luật, thay vì chỉ dựa vào tên gọi "lao động thời vụ" hay "hợp đồng ngắn hạn".

2.2. Bảo hiểm y tế

Đối với người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì đồng thời cũng thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc do người sử dụng lao động và người lao động cùng đóng theo tỷ lệ luật định. Việc tham gia bảo hiểm y tế giúp người lao động được hưởng các quyền lợi về khám, chữa bệnh theo quy định, đồng thời cũng là nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp đối với người lao động thuộc diện tham gia.

2.3. Bảo hiểm thất nghiệp

Bảo hiểm thất nghiệp cũng là một trong những chế độ bảo hiểm bắt buộc áp dụng đối với nhiều đối tượng người lao động khi đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật về việc làm. Doanh nghiệp cần xác định đúng đối tượng tham gia để thực hiện việc đăng ký, trích nộp đầy đủ các khoản bảo hiểm bắt buộc, tránh trường hợp bị truy thu hoặc xử phạt vi phạm hành chính do xác định sai đối tượng tham gia.

2.4. Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Ngoài các chế độ nêu trên, doanh nghiệp còn có trách nhiệm tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đối với người lao động thuộc diện bắt buộc theo quy định của pháp luật. Đây là chế độ nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động khi xảy ra tai nạn trong quá trình làm việc hoặc mắc bệnh nghề nghiệp do điều kiện lao động gây ra. Đồng thời, việc tham gia đầy đủ chế độ này cũng góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính cho doanh nghiệp khi phát sinh sự cố trong quá trình sử dụng lao động.

3. Mức đóng bảo hiểm đối với lao động thời vụ

Sau khi xác định người lao động thời vụ thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm bắt buộc, doanh nghiệp cần thực hiện việc đăng ký và đóng các khoản bảo hiểm theo đúng tỷ lệ do pháp luật quy định. Mức đóng không phụ thuộc vào việc người lao động làm việc thời vụ hay lâu dài mà được xác định trên cơ sở tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm và tỷ lệ đóng của từng loại bảo hiểm.

3.1. Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm

Tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là tiền lương theo hợp đồng lao động, bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp cần lưu ý không được thỏa thuận mức lương thấp hơn mức lương tối thiểu vùng hoặc cố tình tách thu nhập thành nhiều khoản nhằm giảm số tiền đóng bảo hiểm. Trường hợp cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan thanh tra phát hiện việc kê khai không đúng quy định, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu truy đóng và xử lý vi phạm.

3.2. Tỷ lệ đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc

Tổng tỷ lệ đóng thông thường hiện nay là:

- Doanh nghiệp: khoảng 22% quỹ tiền lương.

- Người lao động: 10,5% tiền lương tháng.

Khoản tiền này được doanh nghiệp khấu trừ phần người lao động phải đóng khi trả lương và đồng thời nộp cùng phần nghĩa vụ của doanh nghiệp cho cơ quan bảo hiểm xã hội theo đúng thời hạn.

3.3. Doanh nghiệp cần lưu ý khi đóng bảo hiểm cho lao động thời vụ

Trong quá trình sử dụng lao động ngắn hạn, doanh nghiệp nên lưu ý một số vấn đề sau:

- Xác định đúng loại hợp đồng lao động để đánh giá nghĩa vụ tham gia bảo hiểm.

- Báo tăng, báo giảm lao động đúng thời điểm theo quy định nhằm tránh phát sinh truy thu hoặc nợ bảo hiểm.

- Kê khai đúng mức tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm.

- Lưu giữ đầy đủ hồ sơ lao động, bảng lương, hợp đồng lao động và chứng từ đóng bảo hiểm để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra.

Việc thực hiện đúng nghĩa vụ đóng bảo hiểm không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần bảo đảm quyền lợi cho người lao động, hạn chế tranh chấp lao động phát sinh trong tương lai.

4. Doanh nghiệp không đóng bảo hiểm cho lao động thời vụ có bị xử phạt không?

Đây là một trong những vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm nhất. Trên thực tế, không ít đơn vị cho rằng việc sử dụng lao động trong thời gian ngắn sẽ không phát sinh nghĩa vụ tham gia bảo hiểm bắt buộc. Tuy nhiên, nếu người lao động thuộc đối tượng phải tham gia bảo hiểm theo quy định mà doanh nghiệp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ thì vẫn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

4.1. Những hành vi vi phạm thường gặp

Trong quá trình thanh tra, cơ quan có thẩm quyền thường phát hiện các hành vi vi phạm như:

- Không đăng ký tham gia bảo hiểm bắt buộc cho người lao động thuộc diện phải tham gia.

- Chậm đóng hoặc nợ tiền bảo hiểm trong thời gian dài.

- Đóng bảo hiểm không đúng mức tiền lương làm căn cứ.

- Chỉ tham gia một số loại bảo hiểm bắt buộc mà không tham gia đầy đủ theo quy định.

- Ký hợp đồng với tên gọi khác như hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng khoán việc nhằm tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm, trong khi bản chất vẫn là quan hệ lao động.

Các hành vi trên đều có thể bị xem xét xử lý nếu cơ quan chức năng xác định doanh nghiệp đã vi phạm nghĩa vụ tham gia bảo hiểm bắt buộc.

4.2. Hình thức xử lý đối với doanh nghiệp vi phạm

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và số lượng người lao động bị ảnh hưởng, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với nhiều hậu quả pháp lý khác nhau, bao gồm:

- Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

- Bị buộc truy đóng toàn bộ số tiền bảo hiểm chưa đóng hoặc đóng thiếu.

- Phải nộp tiền chậm đóng theo quy định.

- Bị yêu cầu khắc phục hậu quả, hoàn thiện hồ sơ tham gia bảo hiểm cho người lao động.

Trong trường hợp vi phạm kéo dài hoặc cố tình trốn đóng bảo hiểm với số tiền lớn, doanh nghiệp còn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc hơn theo quy định của pháp luật.

4.3. Rủi ro khi doanh nghiệp không tham gia bảo hiểm đúng quy định

Ngoài các chế tài xử phạt, việc không tham gia bảo hiểm đầy đủ còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với doanh nghiệp, chẳng hạn:

- Phát sinh tranh chấp lao động khi người lao động yêu cầu truy đóng bảo hiểm.

- Ảnh hưởng đến uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp.

- Gặp khó khăn trong quá trình đấu thầu, ký kết hợp đồng hoặc tham gia các dự án yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ pháp luật về lao động.

- Phải chi trả một khoản tiền lớn khi bị truy thu bảo hiểm sau nhiều năm sử dụng lao động.

Đặc biệt, nếu người lao động bị tai nạn lao động hoặc phát sinh chế độ ốm đau, thai sản trong thời gian doanh nghiệp chưa tham gia bảo hiểm theo quy định, doanh nghiệp có thể phải tự mình giải quyết nhiều khoản chi phí và bồi thường, làm tăng đáng kể gánh nặng tài chính.

4.4. Khuyến nghị dành cho doanh nghiệp

Để hạn chế rủi ro pháp lý, doanh nghiệp nên chủ động rà soát toàn bộ hợp đồng lao động đang sử dụng, xác định chính xác đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với cơ quan bảo hiểm xã hội. Trường hợp còn vướng mắc về việc xác định loại hợp đồng, thời điểm tham gia hoặc mức đóng bảo hiểm, doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để được tư vấn kịp thời, tránh những vi phạm có thể dẫn đến xử phạt và truy thu trong tương lai.

___________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Mai Ninh; Ngày viết: 28/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn