Vai trò của người giới thiệu: Có phải chịu trách nhiệm hình sự?

Trong các mô hình đầu tư tài chính, sàn forex, tiền ảo hoặc các nền tảng “kiếm tiền online”, thuật ngữ ref, leader, “người dẫn đội”, “người giới thiệu” ngày càng trở nên phổ biến. Nhiều người tham gia với vai trò này không trực tiếp vận hành hệ thống, không đứng tên pháp nhân, không giữ tiền của nhà đầu tư, nhưng lại là người kêu gọi, hướng dẫn, thuyết phục người khác nạp tiền.

Vấn đề đặt ra là: khi mô hình đầu tư đó bị xác định là lừa đảo, hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, thì người giới thiệu có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không?

Trên thực tế, rất nhiều “leader” nghĩ rằng họ chỉ là người chia sẻ cơ hội, “giới thiệu giúp bạn bè”, nên nếu có rủi ro thì họ không liên quan. Tuy nhiên, pháp luật hình sự không nhìn vào cách gọi vai trò, mà nhìn vào bản chất hành vi, mức độ tham gia và yếu tố lỗi. Điều quan trọng không chỉ là “có bị xử lý không”, mà là người giới thiệu đã làm gì, có biết đó là lừa đảo không, và hưởng lợi ra sao.

1. Người giới thiệu (ref, leader) là ai và thực tế họ đang làm gì?

Trong mô hình đầu tư qua sàn hoặc hệ thống đa cấp biến tướng, người giới thiệu thường thực hiện một hoặc nhiều hành vi sau: giới thiệu đường link đăng ký tài khoản; hướng dẫn người khác nạp tiền, giao dịch; tổ chức nhóm Zalo/Telegram để đào tạo; đưa ra “cam kết lợi nhuận” hoặc “đảm bảo không lỗ”; kêu gọi nạn nhân đầu tư bằng các video, bài đăng mạng xã hội; trực tiếp nhận hoa hồng theo doanh số nạp tiền của tuyến dưới; dẫn dắt tâm lý: “chậm là mất cơ hội”, “đây là dự án nội bộ”.

Về bản chất, đây không còn là hành vi “giới thiệu đơn thuần”, mà thường là hoạt động mang tính môi giới tài chính trái phép, thậm chí là một mắt xích quan trọng trong chuỗi hành vi chiếm đoạt. Trong các vụ án lớn gần đây, cơ quan điều tra thường xác định leader/ref là lực lượng giúp hệ thống mở rộng quy mô và tạo niềm tin để nhà đầu tư nạp tiền.

2. Người giới thiệu có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Câu trả lời là: có thể, tùy thuộc vào tính chất hành vi, mức độ tham gia và yếu tố chủ quan (có biết hay không biết).

Pháp luật không miễn trách nhiệm chỉ vì họ không phải “chủ mưu”. Trong nhiều trường hợp, người giới thiệu vẫn có thể bị xử lý hình sự với tư cách: người thực hành, người giúp sức, hoặc đồng phạm trong vụ án.

Điểm cần nhấn mạnh là: trong cấu thành tội phạm, không chỉ người trực tiếp chiếm đoạt mới bị xử lý, mà những người có hành vi góp phần làm phát sinh hoặc duy trì hành vi phạm tội cũng có thể bị truy cứu.

3. Khi nào người giới thiệu có thể bị coi là đồng phạm?

Trong thực tiễn tố tụng, người giới thiệu có nguy cơ bị xác định là đồng phạm khi có các dấu hiệu sau:

3.1. Biết rõ mô hình có dấu hiệu lừa đảo nhưng vẫn kêu gọi người khác tham gia

Nếu ref/leader đã nhận thức được mô hình không hợp pháp, sàn không có giấy phép, hệ thống không có giao dịch thật, hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt nhưng vẫn tiếp tục: kêu gọi người khác nạp tiền, trấn an nạn nhân, hướng dẫn nạp thêm để “gỡ lỗ”, thì hành vi này có thể bị coi là cố ý tham gia vào quá trình lừa đảo.

Đây là yếu tố quan trọng nhất để xác định trách nhiệm hình sự.

3.2. Chủ động dựng kịch bản lôi kéo, cam kết lợi nhuận, che giấu thông tin

Nhiều leader không chỉ giới thiệu mà còn: đưa ra cam kết lợi nhuận, tạo hình ảnh giàu có để dụ dỗ, bịa đặt thông tin dự án, hoặc phủ nhận rủi ro.

Khi người giới thiệu đóng vai trò tạo niềm tin và dẫn dắt hành vi giao tiền, thì đây là hành vi mang tính chất gian dối – một yếu tố trọng tâm trong các tội danh liên quan đến chiếm đoạt tài sản.

3.3. Hưởng hoa hồng theo mô hình tuyến dưới (đa cấp biến tướng)

Nếu ref/leader nhận hoa hồng theo doanh số nạp tiền của người khác, đặc biệt khi hoa hồng được trả bằng cơ chế: kéo người mới, tăng cấp bậc, hưởng phần trăm từ tuyến dưới thì bản chất hoạt động đã gần với mô hình đa cấp bất hợp pháp hoặc mô hình lừa đảo tài chính.

Việc hưởng lợi là căn cứ quan trọng để chứng minh động cơ và mức độ tham gia.

3.4. Trực tiếp nhận tiền của nhà đầu tư

Trong một số trường hợp, leader không chỉ giới thiệu mà còn yêu cầu người chơi chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để “nạp hộ”, “mua hộ coin”, “đầu tư hộ”.

Nếu người giới thiệu trực tiếp nhận tiền rồi chuyển tiếp (hoặc không chuyển), thì nguy cơ bị xem là người thực hành hành vi chiếm đoạt là rất cao. Đây là tình huống mà khả năng bị xử lý hình sự gần như chắc chắn nếu có thiệt hại xảy ra.

4. Người giới thiệu có thể bị xử lý về những tội danh nào?

Tùy vào hành vi cụ thể, người giới thiệu có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo các tội danh phổ biến sau:

4.1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Nếu leader/ref có hành vi gian dối để nhà đầu tư tin tưởng và giao tiền, đồng thời có yếu tố cố ý chiếm đoạt (trực tiếp hoặc gián tiếp), thì có thể bị truy cứu về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với vai trò đồng phạm.

Trong thực tiễn, người giới thiệu thường bị xem xét nếu họ: đưa thông tin sai sự thật, cam kết lợi nhuận, tạo dựng uy tín giả, hoặc trấn an để nạn nhân tiếp tục nạp tiền.

4.2. Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để chiếm đoạt tài sản

Nếu việc lôi kéo diễn ra qua nền tảng online, app giao dịch, website sàn ảo, thì hành vi có thể bị xem xét theo tội danh liên quan đến sử dụng mạng để chiếm đoạt tài sản.

Đây là hướng xử lý rất phổ biến trong các vụ án sàn forex, tiền ảo, “đầu tư online”.

4.3. Tội rửa tiền (trong trường hợp đặc biệt)

Một số leader có vai trò nhận tiền, chuyển tiền qua nhiều tài khoản, hoặc giúp hợp thức hóa dòng tiền từ hoạt động chiếm đoạt. Khi đó, họ có thể bị xem xét trách nhiệm về hành vi rửa tiền.

Điểm cần lưu ý là: rửa tiền thường đòi hỏi chứng minh yếu tố “biết rõ tiền do phạm tội mà có” nhưng vẫn tham gia che giấu nguồn gốc.

4.4. Tội tổ chức hoặc tham gia hoạt động kinh doanh trái phép (tùy lĩnh vực)

Nếu ref/leader vận hành nhóm, tổ chức đào tạo, thu phí tham gia, điều phối hoạt động đầu tư, thì có thể bị xem xét trách nhiệm liên quan đến tổ chức hoạt động trái phép trong lĩnh vực tài chính.

5. Khi nào người giới thiệu có thể không bị truy cứu hình sự?

Không phải mọi trường hợp giới thiệu đều bị coi là tội phạm. Pháp luật hình sự chỉ xử lý khi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Trên thực tế, người giới thiệu có thể giảm nguy cơ bị truy cứu nếu chứng minh được:

5.1. Không biết và không thể biết mô hình có dấu hiệu phạm pháp

Nếu họ chỉ tham gia như một người chơi bình thường, bị dụ dỗ, bị lừa giống như người khác và không nhận thức được tính chất gian dối của hệ thống, thì yếu tố lỗi cố ý sẽ khó xác định.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng “không biết” phải là không biết thật, chứ không phải viện cớ.

5.2. Không hưởng lợi hoặc không nhận hoa hồng từ việc giới thiệu

Nếu người giới thiệu không hưởng lợi từ việc kéo người khác tham gia, không nhận tiền và không nhận hoa hồng, thì mức độ trách nhiệm có thể được đánh giá khác.

Tuy nhiên, thực tế rất ít leader/ref không hưởng lợi, vì bản chất mô hình thường trả thưởng theo tuyến dưới.

5.3. Chủ động dừng hoạt động và phối hợp cơ quan điều tra

Trong nhiều vụ án, người giới thiệu nếu chủ động: ngừng kêu gọi, hoàn trả tiền cho nạn nhân (nếu có), cung cấp chứng cứ về hệ thống vận hành, thì có thể được xem xét như tình tiết giảm nhẹ.

6. Ranh giới nguy hiểm: “Giới thiệu giúp bạn” hay “tham gia đường dây phạm tội”?

Điểm mấu chốt trong việc xác định trách nhiệm hình sự của ref/leader nằm ở câu hỏi: Người đó chỉ giới thiệu một cách vô ý hay đã tham gia vào cơ chế vận hành, lôi kéo và duy trì hệ thống?

Một số hành vi tưởng như bình thường nhưng lại là dấu hiệu thể hiện sự tham gia sâu: lập nhóm đào tạo tuyến dưới; hướng dẫn nạp tiền, rút tiền; ép người chơi nạp thêm để “cứu lệnh”; khuyên người chơi vay tiền đầu tư; dùng hình ảnh sang trọng để tạo niềm tin; nói “đây là dự án nội bộ, không thể công khai”.

Trong các vụ án thực tế, cơ quan điều tra thường đánh giá leader/ref không chỉ dựa vào “lời khai”, mà dựa vào: lịch sử chuyển khoản, tin nhắn nhóm, nội dung livestream, video quảng cáo, tài liệu đào tạo, danh sách tuyến dưới, dữ liệu giao dịch hoa hồng.

Nói cách khác, hành vi trên môi trường mạng chính là chứng cứ quan trọng nhất để buộc tội.

7. Nhà đầu tư bị lừa có thể yêu cầu xử lý người giới thiệu không?

Câu trả lời là: có thể, nếu có căn cứ chứng minh người giới thiệu tham gia vào hành vi lừa đảo. Trong thực tế, nhiều nạn nhân không chỉ mất tiền vì “sàn”, mà mất tiền vì tin tưởng người giới thiệu. Do đó, việc yêu cầu làm rõ trách nhiệm của leader/ref là cần thiết.

Nhà đầu tư có thể cung cấp cho cơ quan điều tra các chứng cứ như: tin nhắn leader cam kết lợi nhuận; ghi âm cuộc gọi; nội dung quảng cáo, livestream; lịch sử chuyển khoản hoa hồng; nội dung leader hướng dẫn nạp tiền. Từ đó, cơ quan điều tra sẽ xác định vai trò của leader trong vụ án, bao gồm việc họ là bị hại, người liên quan hay đồng phạm.

8. Người giới thiệu cần làm gì để tránh rủi ro pháp lý?

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng, bởi nhiều ref/leader hiện nay đang tham gia hệ thống “đầu tư online” nhưng không ý thức được rằng hành vi của mình có thể bị xem là phạm tội.

Một số khuyến nghị quan trọng: Tuyệt đối không cam kết lợi nhuận. Không nhận tiền nạp hộ hoặc đứng ra giữ tiền cho người khác. Không kêu gọi người khác tham gia khi không kiểm tra pháp lý nền tảng. Không quảng cáo mô hình “lợi nhuận chắc chắn”. Không tổ chức nhóm đào tạo, hướng dẫn kéo người mới nếu mô hình không rõ giấy phép. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường: dừng ngay, lưu chứng cứ và chủ động trình báo.

Điểm quan trọng nhất là: đừng để mình trở thành “mắt xích” trong đường dây lừa đảo chỉ vì ham hoa hồng.

Kết luận:

Vai trò người giới thiệu (ref, leader) trong các mô hình đầu tư online không phải lúc nào cũng vô hại. Trong nhiều trường hợp, đây là nhóm đối tượng giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng hệ thống và tạo niềm tin để người khác giao tiền.

Nếu người giới thiệu biết rõ mô hình có dấu hiệu gian dối nhưng vẫn lôi kéo người khác tham gia, hưởng hoa hồng, hoặc trực tiếp nhận tiền thì hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm.

Do đó, nhà đầu tư cần tỉnh táo khi tham gia theo lời giới thiệu, còn người giới thiệu cần hiểu rõ ranh giới pháp lý để tránh biến mình từ “người chia sẻ cơ hội” thành “đối tượng bị xử lý”.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về “Vai trò của người giới thiệu (ref, leader): Có phải chịu trách nhiệm hình sự?”. Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

_____________________________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể thư sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đào Văn Hiệp; Ngày viết: 06/05/2026)

_____________________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn ; https://htc-law.com ; https://luatsuchoban.vn