Vai trò của Luật sư trong phiên tòa hình sự

Trong một vụ án hình sự, phiên tòa là giai đoạn quan trọng quyết định việc xác định sự thật khách quan của vụ án cũng như trách nhiệm pháp lý của bị cáo. Để bảo đảm nguyên tắc tranh tụng, quyền bào chữa và xét xử công bằng, sự tham gia của luật sư giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo, bị hại hoặc đương sự, luật sư còn góp phần kiểm tra tính hợp pháp của chứng cứ, đưa ra các lập luận pháp lý thuyết phục và hỗ trợ Hội đồng xét xử đánh giá toàn diện vụ án. Vậy tại phiên tòa hình sự, luật sư có những quyền, nghĩa vụ và vai trò cụ thể như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây của Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam nhé!

1. Phiên tòa hình sự

1.1. Khái niệm

Phiên tòa hình sự là giai đoạn trung tâm của quá trình tố tụng hình sự, nơi Tòa án tiến hành xét xử công khai hoặc xét xử kín theo quy định của pháp luật nhằm xem xét, đánh giá toàn bộ chứng cứ, tài liệu đã được thu thập trong quá trình điều tra, truy tố để đưa ra bản án hoặc quyết định giải quyết vụ án. Đây là hoạt động tố tụng quan trọng nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án, làm rõ hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự của bị cáo, đồng thời bảo đảm việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm.

1.2. Đặc điểm

Đặc điểm nổi bật của phiên tòa hình sự là việc xét xử được tiến hành theo nguyên tắc tranh tụng, công khai (trừ trường hợp pháp luật quy định xét xử kín), độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Tại phiên tòa, các bên được quyền trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ, tranh luận và đối đáp để bảo vệ quan điểm của mình. Trên cơ sở kết quả xét hỏi, tranh tụng công khai và đánh giá toàn diện các chứng cứ, Hội đồng xét xử sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng nhằm bảo đảm công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

1.3. Phân loại

Trong thực tiễn, phiên tòa hình sự được phân loại thành phiên tòa sơ thẩm và phiên tòa phúc thẩm. Phiên tòa sơ thẩm là cấp xét xử đầu tiên để xem xét toàn diện vụ án, trong khi phiên tòa phúc thẩm được mở khi có kháng cáo hoặc kháng nghị đối với bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật. Ngoài ra, trong một số trường hợp đặc biệt, vụ án còn có thể được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm khi có căn cứ theo quy định của pháp luật.

1.4. Bao gồm những thành phần nào và để là gì?

Một phiên tòa hình sự thường có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau, bao gồm Hội đồng xét xử (Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân), Kiểm sát viên đại diện Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động xét xử, bị cáo, người bào chữa (luật sư hoặc người bào chữa khác), bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, người làm chứng, người giám định, người phiên dịch và các chủ thể khác khi cần thiết. Mỗi người tham gia tố tụng đều có quyền và nghĩa vụ riêng theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, góp phần bảo đảm việc xét xử diễn ra khách quan, công bằng và minh bạch.

1.5. Thời gian diễn ra phiên tòa hình sự

Tùy theo tính chất, mức độ phức tạp của vụ án và số lượng người tham gia tố tụng, thời gian diễn ra phiên tòa có thể chỉ kéo dài trong vài giờ, một ngày hoặc nhiều ngày. Thậm chí nhiều tuần đối với các vụ án đặc biệt nghiêm trọng, có nhiều bị cáo hoặc nhiều tình tiết cần làm rõ.

2. Quyền của Luật sư trong phiên Tòa hình sự

Sự tham gia của luật sư trong phiên tòa hình sự không chỉ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mà còn góp phần bảo đảm nguyên tắc tranh tụng, xét xử công bằng và khách quan. Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định nhiều quyền quan trọng để luật sư có thể thực hiện đầy đủ chức năng bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi cho người tham gia tố tụng. Dưới đây là những quyền cơ bản của luật sư tại phiên tòa hình sự.

2.1. Quyền tham gia phiên tòa và thực hiện hoạt động bào chữa

Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa theo quy định của pháp luật, luật sư có quyền tham gia phiên tòa với tư cách là người bào chữa cho bị can, bị cáo hoặc là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự. Trong suốt quá trình xét xử, luật sư được trực tiếp thực hiện các hoạt động nghiệp vụ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trên cơ sở các quy định của pháp luật và chứng cứ có trong hồ sơ vụ án.

2.2. Quyền tham gia xét hỏi và đặt câu hỏi tại phiên tòa

Trong phần xét hỏi, luật sư có quyền đề nghị Hội đồng xét xử cho phép đặt câu hỏi đối với bị cáo, bị hại, người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản hoặc những người tham gia tố tụng khác để làm rõ các tình tiết của vụ án. Thông qua hoạt động xét hỏi, luật sư có thể phát hiện những mâu thuẫn trong lời khai, làm sáng tỏ các chứng cứ chưa được đánh giá đầy đủ hoặc bổ sung các tình tiết có lợi cho thân chủ.

2.3. Quyền đưa ra chứng cứ, tài liệu và yêu cầu

Luật sư có quyền xuất trình chứng cứ, tài liệu, đồ vật hoặc các nguồn chứng cứ hợp pháp nhằm chứng minh cho quan điểm bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi của người mình đại diện. Đồng thời, luật sư cũng có quyền đề nghị Hội đồng xét xử triệu tập thêm người làm chứng, người giám định, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc yêu cầu thu thập, kiểm tra, đánh giá bổ sung chứng cứ khi xét thấy cần thiết để làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

2.4. Quyền tham gia tranh luận tại phiên tòa

Tranh tụng là một trong những quyền quan trọng nhất của luật sư tại phiên tòa hình sự. Sau khi đại diện Viện kiểm sát trình bày bản luận tội, luật sư được quyền trình bày bản bào chữa hoặc bài phát biểu bảo vệ quyền lợi của thân chủ, phân tích chứng cứ, viện dẫn các quy định pháp luật và đưa ra những lập luận nhằm bác bỏ hoặc phản biện quan điểm buộc tội nếu thấy chưa có căn cứ. Luật sư cũng có quyền đối đáp nhiều lần với Kiểm sát viên để bảo vệ quan điểm của mình cho đến khi việc tranh luận kết thúc.

2.5. Quyền đề nghị áp dụng hoặc thay đổi các biện pháp tố tụng

Trong quá trình xét xử, nếu nhận thấy có căn cứ pháp luật, luật sư có quyền đề nghị Hội đồng xét xử xem xét thay đổi, hủy bỏ hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn phù hợp đối với bị cáo. Luật sư có quyền đề nghị trả hồ sơ để điều tra bổ sung; đề nghị hoãn phiên tòa hoặc kiến nghị thực hiện các biện pháp tố tụng khác nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ cũng như bảo đảm việc giải quyết vụ án được khách quan, toàn diện.

2.6. Quyền phát biểu ý kiến về việc áp dụng pháp luật và quyết định của Tòa án

Luật sư có quyền trình bày quan điểm về việc áp dụng các quy định của pháp luật đối với vụ án, đánh giá tính hợp pháp của chứng cứ, phân tích các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cũng như đề xuất mức hình phạt hoặc hướng giải quyết phù hợp. Những ý kiến của luật sư là một trong những căn cứ để Hội đồng xét xử xem xét, đánh giá trước khi đưa ra bản án.

2.7. Quyền thực hiện các quyền tố tụng sau khi kết thúc phiên tòa

Sau khi bản án được tuyên, luật sư tiếp tục có quyền giải thích nội dung bản án cho thân chủ, tư vấn về quyền kháng cáo, hỗ trợ chuẩn bị đơn kháng cáo hoặc thực hiện các thủ tục tố tụng khác theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp bản án có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng về tố tụng hoặc áp dụng pháp luật không đúng, luật sư có thể tư vấn cho thân chủ thực hiện các thủ tục yêu cầu xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm theo quy định.

Có thể thấy, các quyền của luật sư tại phiên tòa hình sự không chỉ nhằm bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ mà còn góp phần bảo đảm nguyên tắc tranh tụng, nâng cao chất lượng xét xử và hạn chế nguy cơ xảy ra oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm. Vì vậy, việc có luật sư tham gia ngay từ giai đoạn chuẩn bị xét xử và tại phiên tòa là yếu tố quan trọng giúp người tham gia tố tụng được bảo vệ đầy đủ các quyền hợp pháp của mình.

3. Nghĩa vụ của Luật sư trong phiên tòa hình sự

Bên cạnh những quyền được pháp luật trao để thực hiện hoạt động bào chữa và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ, luật sư tham gia phiên tòa hình sự còn phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Luật sư và quy tắc đạo đức, ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam. Việc tuân thủ các nghĩa vụ này không chỉ góp phần bảo đảm hoạt động xét xử diễn ra đúng pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm nghề nghiệp và vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý.

3.1. Nghĩa vụ tuân thủ pháp luật và nội quy phiên tòa

Luật sư có nghĩa vụ chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật trong suốt quá trình tham gia tố tụng và thực hiện đúng nội quy phiên tòa do Tòa án ban hành. Khi tham gia xét xử, luật sư phải có mặt đúng thời gian, địa điểm theo giấy triệu tập hoặc thông báo của Tòa án, giữ thái độ chuẩn mực, tôn trọng Hội đồng xét xử, Kiểm sát viên và những người tham gia tố tụng khác. Đồng thời, luật sư phải tuân theo sự điều hành của Chủ tọa phiên tòa để bảo đảm việc xét xử diễn ra trật tự, nghiêm túc và đúng trình tự tố tụng.

3.2. Nghĩa vụ sử dụng mọi biện pháp hợp pháp để bảo vệ thân chủ

Một trong những nghĩa vụ cốt lõi của luật sư là tận tâm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người mình bào chữa hoặc người được mình bảo vệ. Luật sư phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, chuẩn bị phương án bào chữa phù hợp, thu thập và đánh giá chứng cứ một cách khách quan, đồng thời sử dụng các lập luận pháp lý có căn cứ để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của thân chủ. Tuy nhiên, mọi hoạt động bào chữa đều phải được thực hiện bằng các biện pháp hợp pháp và không được lợi dụng quyền bào chữa để cản trở hoạt động tố tụng.

3.3. Nghĩa vụ trung thực, khách quan trong hoạt động tranh tụng

Trong quá trình xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa, luật sư phải trình bày quan điểm dựa trên chứng cứ hợp pháp, tài liệu có trong hồ sơ vụ án và các quy định của pháp luật. Luật sư không được cố ý đưa ra thông tin sai sự thật, sử dụng chứng cứ giả mạo hoặc hướng dẫn người tham gia tố tụng khai báo gian dối. Việc tranh tụng cần được thực hiện trên tinh thần tôn trọng sự thật khách quan, bảo vệ công lý và bảo đảm nguyên tắc xét xử công bằng.

3.4. Nghĩa vụ giữ bí mật thông tin của khách hàng

Trong quá trình hành nghề, luật sư có nghĩa vụ giữ bí mật những thông tin mà mình biết được khi thực hiện việc bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi cho khách hàng. Nghĩa vụ này bao gồm việc bảo mật nội dung trao đổi với thân chủ, tài liệu, chứng cứ và các thông tin khác liên quan đến vụ án, trừ trường hợp khách hàng đồng ý công bố hoặc pháp luật có quy định khác. Việc giữ bí mật thông tin không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, góp phần xây dựng niềm tin giữa luật sư và khách hàng.

3.5. Nghĩa vụ tôn trọng sự thật khách quan của vụ án

Luật sư có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của thân chủ nhưng không được vì lợi ích của khách hàng mà làm sai lệch bản chất vụ án hoặc cản trở việc xác định sự thật khách quan. Trong quá trình tham gia phiên tòa, luật sư cần đánh giá chứng cứ một cách toàn diện, đưa ra các quan điểm bào chữa có căn cứ và tôn trọng kết quả tranh tụng cũng như các chứng cứ được kiểm tra công khai tại phiên tòa. Đây là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm việc xét xử đúng người, đúng tội và đúng pháp luật.

3.6. Nghĩa vụ tuân thủ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp

Ngoài việc chấp hành các quy định của pháp luật, luật sư còn phải tuân thủ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam. Luật sư phải hành nghề độc lập, trung thực, khách quan, tận tâm và có trách nhiệm đối với khách hàng cũng như xã hội. Đồng thời, luật sư phải ứng xử văn minh, đúng mực tại phiên tòa, không có lời nói hoặc hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người tiến hành tố tụng hoặc những người tham gia tố tụng khác.

3.7. Nghĩa vụ chịu trách nhiệm về hoạt động nghề nghiệp

Luật sư phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước tổ chức hành nghề luật sư đối với các hoạt động nghề nghiệp của mình trong quá trình tham gia phiên tòa hình sự. Nếu vi phạm pháp luật, vi phạm quy tắc đạo đức nghề nghiệp hoặc có hành vi làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng hay hoạt động tố tụng, luật sư có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Có thể thấy, nghĩa vụ của luật sư trong phiên tòa hình sự không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ thân chủ mà còn hướng đến mục tiêu cao hơn là bảo vệ công lý, bảo đảm sự thượng tôn pháp luật và góp phần nâng cao chất lượng hoạt động xét xử. Một luật sư chuyên nghiệp phải luôn cân bằng giữa trách nhiệm đối với khách hàng và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, từ đó góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu quả.

__________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Mai Ninh; Ngày viết: 21/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn