Tranh chấp thương mại quốc tế: Những điều doanh nghiệp Việt cần lưu ý

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia giao dịch với đối tác nước ngoài thông qua hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, gia công, phân phối hoặc đầu tư. Tuy nhiên, khi phát sinh tranh chấp, không ít doanh nghiệp gặp khó khăn do khác biệt về pháp luật, ngôn ngữ, tập quán thương mại cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp. Việc không chuẩn bị đầy đủ ngay từ giai đoạn ký kết hợp đồng có thể khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian, chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.

Vậy doanh nghiệp Việt cần lưu ý những vấn đề pháp lý nào để hạn chế rủi ro trong tranh chấp thương mại quốc tế? Khi nào nên lựa chọn Tòa án và khi nào nên giải quyết bằng trọng tài thương mại? Đây là những nội dung cần được xem xét ngay từ khi thiết lập quan hệ với đối tác nước ngoài.

1. Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp thương mại quốc tế

1.1. Hợp đồng không quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên

Một trong những nguyên nhân thường gặp là hợp đồng thương mại quốc tế được soạn thảo sơ sài hoặc sử dụng mẫu có sẵn mà chưa điều chỉnh phù hợp với giao dịch thực tế.

Các điều khoản về chất lượng hàng hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương thức giao hàng, thời điểm chuyển giao rủi ro, điều kiện thanh toán, trách nhiệm do vi phạm hợp đồng hoặc bồi thường thiệt hại nếu quy định không rõ ràng sẽ rất dễ phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các bên.

Khi xảy ra tranh chấp, việc chứng minh ý chí của các bên trở nên khó khăn, làm kéo dài quá trình giải quyết.

1.2. Không thỏa thuận về luật áp dụng

Đối với hợp đồng có yếu tố nước ngoài, các bên có thể được quyền thỏa thuận lựa chọn pháp luật điều chỉnh hợp đồng trong nhiều trường hợp theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và điều ước quốc tế có liên quan.

Nếu hợp đồng không quy định rõ luật áp dụng, cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ phải xác định pháp luật điều chỉnh theo quy định về xung đột pháp luật. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài mà doanh nghiệp Việt chưa từng nghiên cứu hoặc dự liệu.

1.3. Không quy định cơ chế giải quyết tranh chấp

Nhiều doanh nghiệp chỉ chú trọng đến điều khoản thương mại mà bỏ qua điều khoản giải quyết tranh chấp.

Khi phát sinh mâu thuẫn, các bên mới bắt đầu tranh luận về cơ quan có thẩm quyền giải quyết, địa điểm xét xử, ngôn ngữ sử dụng và thủ tục tố tụng. Đây là nguyên nhân khiến thời gian xử lý kéo dài và chi phí phát sinh đáng kể.

2. Những vấn đề doanh nghiệp Việt cần đặc biệt lưu ý

2.1. Kiểm tra tư cách pháp lý của đối tác

Trước khi ký kết hợp đồng, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng pháp lý của đối tác, người đại diện ký kết, phạm vi thẩm quyền, khả năng tài chính cũng như lịch sử hoạt động kinh doanh.

Việc thẩm định đối tác giúp giảm thiểu nguy cơ giao dịch với doanh nghiệp không còn hoạt động, không đủ năng lực thực hiện hợp đồng hoặc người ký không có thẩm quyền đại diện.

2.2. Soạn thảo điều khoản hợp đồng chặt chẽ

Hợp đồng thương mại quốc tế cần quy định đầy đủ về đối tượng giao dịch, tiêu chuẩn hàng hóa hoặc dịch vụ, điều kiện thanh toán, điều kiện giao nhận, thời hạn thực hiện, trường hợp miễn trách nhiệm, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và cơ chế xử lý khi xảy ra sự kiện bất khả kháng.

Đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, doanh nghiệp cũng cần cân nhắc việc áp dụng các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms) phù hợp với phương thức giao dịch để hạn chế tranh chấp về chi phí, rủi ro và trách nhiệm giữa các bên.

2.3. Lưu giữ đầy đủ chứng cứ giao dịch

Trong tranh chấp thương mại quốc tế, giá trị chứng cứ có ý nghĩa quyết định.

Doanh nghiệp cần lưu giữ hợp đồng, phụ lục, thư điện tử, chứng từ thanh toán, vận đơn, hóa đơn, biên bản giao nhận, tài liệu kỹ thuật và toàn bộ quá trình trao đổi với đối tác. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp phát sinh.

3. Nên lựa chọn Tòa án hay trọng tài thương mại?

3.1. Trọng tài thương mại phù hợp với nhiều giao dịch quốc tế

Theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010, tranh chấp chỉ được giải quyết bằng trọng tài khi các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ.

Đối với các giao dịch quốc tế, trọng tài thương mại thường được doanh nghiệp lựa chọn vì thủ tục linh hoạt, bảo đảm tính bảo mật, cho phép các bên lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn và phán quyết trọng tài có thể được công nhận, cho thi hành tại nhiều quốc gia theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

3.2. Tòa án vẫn là phương thức giải quyết quan trọng

Trong trường hợp các bên không có thỏa thuận trọng tài hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu thì tranh chấp có thể được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Tùy từng vụ việc, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ thẩm quyền của Tòa án, khả năng thi hành bản án ở nước ngoài cũng như thời gian và chi phí tố tụng trước khi lựa chọn phương án phù hợp.

3.3. Cần xác định ngay từ khi ký hợp đồng

Việc xác định trước cơ chế giải quyết tranh chấp, luật áp dụng, địa điểm giải quyết, ngôn ngữ tố tụng và phương thức thông báo sẽ giúp hạn chế đáng kể các tranh cãi về thủ tục khi phát sinh tranh chấp.

Đây là một trong những điều khoản có ảnh hưởng lớn đến khả năng bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong các giao dịch quốc tế.

4. Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế rủi ro?

4.1. Thẩm định pháp lý trước khi ký hợp đồng

Doanh nghiệp nên thực hiện việc rà soát tư cách pháp lý của đối tác, nội dung hợp đồng, điều kiện giao dịch, các giấy phép cần thiết và quy định pháp luật liên quan trước khi ký kết.

Việc đánh giá đầy đủ ngay từ đầu sẽ giúp nhận diện sớm các rủi ro và có phương án điều chỉnh phù hợp.

4.2. Xây dựng hợp đồng phù hợp với từng thị trường

Không nên sử dụng một mẫu hợp đồng chung cho mọi giao dịch quốc tế.

Mỗi quốc gia có quy định pháp luật, tập quán thương mại và yêu cầu quản lý khác nhau. Vì vậy, hợp đồng cần được điều chỉnh tương ứng với từng đối tác, từng loại hàng hóa hoặc dịch vụ và từng thị trường cụ thể.

4.3. Chủ động xử lý khi phát sinh vi phạm

Ngay khi phát hiện đối tác vi phạm hợp đồng, doanh nghiệp cần nhanh chóng thu thập chứng cứ, đánh giá thiệt hại, gửi thông báo vi phạm và thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi theo đúng hợp đồng và quy định pháp luật.

Việc chậm trễ xử lý có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hồi công nợ, yêu cầu bồi thường hoặc thi hành phán quyết sau này.

5. Vai trò của luật sư trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế

Luật sư không chỉ tham gia khi tranh chấp đã phát sinh mà còn đóng vai trò quan trọng ngay từ giai đoạn đàm phán, soạn thảo và rà soát hợp đồng thương mại quốc tế. Việc kiểm tra đầy đủ các điều khoản về luật áp dụng, cơ quan giải quyết tranh chấp, điều kiện thanh toán, giới hạn trách nhiệm, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và các điều khoản liên quan đến giao nhận hàng hóa sẽ giúp doanh nghiệp phòng ngừa nhiều rủi ro pháp lý ngay từ đầu.

Khi tranh chấp xảy ra, luật sư sẽ đánh giá toàn diện hồ sơ, xác định pháp luật áp dụng, tư vấn lựa chọn giữa thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại hoặc Tòa án; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp thu thập chứng cứ, xây dựng phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, tham gia đàm phán với đối tác và đại diện trong quá trình giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật Việt Nam cũng như các điều ước quốc tế có liên quan.

Đối với những vụ việc có yếu tố nước ngoài, việc phối hợp giữa luật sư Việt Nam và luật sư tại quốc gia của đối tác cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất trong chiến lược xử lý, nâng cao khả năng công nhận và thi hành bản án hoặc phán quyết trọng tài ở nước ngoài. Việc có luật sư đồng hành từ sớm không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý, tiết kiệm thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp mà còn góp phần bảo vệ uy tín thương mại, duy trì quan hệ hợp tác và bảo đảm hoạt động kinh doanh xuyên biên giới được ổn định, an toàn và hiệu quả.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 29/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn