Làm trung gian giao dịch nhưng một bên “bỏ chạy”: Trách nhiệm pháp lý đến đâu?

1. Trung gian giao dịch được hiểu như thế nào trong pháp luật?

Pháp luật dân sự và thương mại không sử dụng duy nhất thuật ngữ “trung gian”, mà tùy từng trường hợp có thể là: môi giới, đại diện theo ủy quyền, đại lý, người làm chứng giao dịch, người giữ tiền/hàng hộ…

Việc xác định đúng tư cách pháp lý là yếu tố then chốt để đánh giá trách nhiệm.

2. Khi nào người trung gian không phải chịu trách nhiệm?

2.1. Chỉ làm cầu nối thông tin

Nếu người trung gian chỉ giới thiệu hai bên gặp nhau, cung cấp thông tin và không tham gia vào việc nhận tiền, giữ tài sản hoặc cam kết bảo đảm giao dịch, thì về nguyên tắc, quan hệ nghĩa vụ phát sinh trực tiếp giữa hai bên giao dịch. Người trung gian không phải là chủ thể của hợp đồng, không tham gia và không có nghĩa vụ bảo đảm thực hiện hợp đồng.

Trong trường hợp này, nếu một bên “bỏ chạy”, người trung gian không phải chịu trách nhiệm dân sự thay thế, trừ khi có thỏa thuận khác.

2.2. Không có hành vi gian dối, đồng phạm

Bên cạnh đó, người trung gian không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không biết trước ý định chiếm đoạt của bên vi phạm, không hưởng lợi bất chính từ hành vi vi phạm và không có hành vi giúp sức, che giấu hoặc tiếp tay cho hành vi không thực hiện nghĩa vụ đó.

Vậy, nếu bên trung gian chỉ là người giới thiệu thông thường và không có dấu hiệu đồng phạm, thì không đủ căn cứ xử lý hình sự.

3. Khi nào bên trung gian phải chịu trách nhiệm dân sự?

3.1. Có cam kết bảo đảm giao dịch

Nếu người trung gian có các hành vi: cam kết bảo đảm thanh toán, xác nhận tính hợp pháp của tài sản, đứng ra “bảo lãnh miệng” cho một bên… thì có thể bị xem xét trách nhiệm dân sự nếu gây thiệt hại.

Trong nhiều tranh chấp thực tế, Tòa án đánh giá lời nói, tin nhắn, email, thỏa thuận ghi âm… để xác định có tồn tại cam kết hay không.

3.2. Giữ tiền hoặc tài sản hộ

Trong trường hợp người trung gian nhận tiền đặt cọc của các bên hay giữ tiền chuyển khoản hộ, nhận tài sản để giao lại thì sẽ phát sinh nghĩa vụ bảo quản và giao đúng đối tượng theo thỏa thuận hợp đồng.

Trường hợp giao sai, chiếm giữ hoặc sử dụng trái phép có thể dẫn đến trách nhiệm bồi thường và thậm chí trách nhiệm hình sự.

4. Khi nào trung gian có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

4.1. Có dấu hiệu đồng phạm

Theo quy định về đồng phạm trong Bộ luật Hình sự, nếu người trung gian biết rõ hành vi chiếm đoạt nhưng vẫn tham gia, có hành vi giúp sức cho một bên thực hiện hành vi gian dối hoặc tạo điều kiện để bên kia chiếm đoạt tài sản thì có thể bị truy cứu với vai trò đồng phạm trong các tội như:

- Lừa đảo chiếm đoạt tài sản;

- Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Yếu tố “biết trước và cùng thực hiện” là điều kiện quan trọng để đánh giá xem có sự thông đồng giữa người trung gian và bên vi phạm hay không.

4.2. Cấu thành hành vi chiếm giữ trái phép tài sản

Nếu người trung gian nhận tiền hoặc tài sản hợp pháp nhưng sau đó không trả lại theo yêu cầu, cố tình chiếm giữ, thì có thể bị xem xét về tội chiếm giữ trái phép tài sản.

Trường hợp này không cần có hành vi gian dối ban đầu, mà trọng tâm là hành vi cố tình không trả lại tài sản khi có điều kiện.

4.3. Hưởng lợi bất chính từ hành vi vi phạm

Nếu chứng minh được người trung gian hưởng lợi từ việc bên kia bỏ trốn (chia tiền, hưởng hoa hồng bất thường, chuyển tiền lòng vòng…), đây có thể là căn cứ xác định vai trò đồng phạm hoặc giúp sức.

5. Tình huống thực tế thường gặp

5.1. Trung gian mua bán đất

Trường hợp thường xuyên xảy ra là: Người A giới thiệu người B mua đất của người C. B chuyển tiền đặt cọc cho C thông qua A. Sau đó C bỏ trốn. Khi này, trách nhiệm của A đến đâu sẽ được quyết định dựa trên việc:

- A có giữ tiền không?

- A có cam kết bảo đảm không?

- A có biết đất không đủ điều kiện chuyển nhượng không?

Nếu A chỉ chuyển tiền đúng theo thỏa thuận, không có hành vi gian dối, thì khó để buộc trách nhiệm hình sự hay bắt A phải liên đới chịu trách nhiệm đối với tài sản.

5.2. Trung gian vay tiền

A giới thiệu B cho C vay tiền và cam kết “tôi đảm bảo B sẽ trả”. Khi B bỏ trốn, C yêu cầu A thanh toán.

Trong trường hợp này, cần xem lời cam kết có đủ điều kiện cấu thành bảo lãnh hay không. Nếu đủ điều kiện theo pháp luật dân sự, A có thể phải chịu trách nhiệm thay.

6. Làm trung gian cần lưu ý gì để tránh rủi ro pháp lý?

Không phải mọi thiệt hại trong giao dịch đều là tội phạm. Cơ quan tố tụng sẽ xem xét: Có yếu tố gian dối ngay từ đầu không? Có mục đích chiếm đoạt hay sự thông đồng không? Có hành vi bỏ trốn, tẩu tán tài sản không? Nếu chỉ là tranh chấp nghĩa vụ hợp đồng thì thuộc quan hệ dân sự. Nếu có ý thức chiếm đoạt ngay từ thời điểm giao dịch thì có thể cấu thành tội phạm.

Để hạn chế nguy cơ bị liên đới trách nhiệm, người làm trung gian cần xác định rõ vai trò pháp lý của mình (là môi giới hay đại diện), không cam kết vượt quá phạm vi thực tế, không giữ tiền nếu không có thỏa thuận rõ ràng, lập văn bản xác định trách nhiệm các bên và lưu giữ chứng cứ chứng minh mình không đồng phạm.

Việc hành xử cảm tính, “giúp cho người quen biết”, không có văn bản rõ ràng là nguyên nhân phổ biến khiến người trung gian bị lôi kéo vào tranh chấp và chịu trách nhiệm hình sự.

Kết luận

Làm trung gian giao dịch không đồng nghĩa với việc phải chịu trách nhiệm thay cho bên vi phạm. Tuy nhiên, nếu có cam kết bảo đảm, giữ tiền, tham gia sâu vào giao dịch hoặc có dấu hiệu đồng phạm, người trung gian có thể phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc thậm chí hình sự.

Việc đánh giá trách nhiệm phải dựa trên bản chất hành vi, chứng cứ và mức độ tham gia thực tế, không chỉ dựa vào lời tố cáo của một bên.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về Làm trung gian giao dịch nhưng một bên “bỏ chạy”: Trách nhiệm pháp lý đến đâu? Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

_______________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Hương Lan; Ngày viết: 23/02/2026)

__________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

ĐT: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htc-law.com ; https://htcvn.vn ; https://luatsuchoban.vn