Di chúc miệng có giá trị không? Điều kiện để được Tòa án công nhận

Trong thực tế, không phải lúc nào người để lại di sản cũng kịp lập di chúc bằng văn bản đúng quy định. Nhiều trường hợp do bệnh nặng hoặc hoàn cảnh cấp bách, ý chí cuối cùng chỉ được thể hiện bằng lời nói. Tuy nhiên, chính vì đặc thù này, di chúc miệng thường tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và dễ phát sinh tranh chấp, đặc biệt khi việc chứng minh tính hợp pháp gặp khó khăn.

Việc hiểu rõ điều kiện có hiệu lực của di chúc miệng và cách thu thập, củng cố chứng cứ là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Sự hỗ trợ kịp thời từ tư vấn pháp lý sẽ giúp bạn đánh giá tính hợp pháp của di chúc, hạn chế tranh chấp và đưa ra hướng xử lý phù hợp, hiệu quả trong từng trường hợp cụ thể.

1. Quy định của pháp luật về di chúc

1.1 Khái niệm di chúc

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc được hiểu là sự thể hiện ý chí mang tính cá nhân của một người trong việc định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, nhằm chuyển giao tài sản đó cho người khác sau khi người lập di chúc qua đời.

Việc lập di chúc thể hiện quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân, cho phép họ chủ động xác định người thừa kế, phần tài sản được hưởng cũng như các nội dung liên quan khác theo mong muốn của mình, miễn là không trái quy định của pháp luật và đạo đức xã hội.

1.2 Hình thức của di chúc

Tại Điều 627 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc bắt buộc phải được lập dưới hai hình thức cơ bản là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Đây là 02 hình thức duy nhất được pháp luật thừa nhận để thể hiện ý chí định đoạt tài sản của cá nhân sau khi chết.

Di chúc bằng văn bản là hình thức chủ yếu và được ưu tiên áp dụng trong thực tiễn, bởi tính rõ ràng, cụ thể và khả năng hạn chế tranh chấp cao. Hình thức này lại được chia thành nhiều dạng khác nhau như: di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, di chúc bằng văn bản có người làm chứng, và di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Mỗi dạng đều có những điều kiện riêng về chủ thể, nội dung và trình tự lập nhằm bảo đảm tính hợp pháp và giá trị pháp lý của di chúc.

Di chúc miệng chỉ được pháp luật cho phép áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, khi tính mạng của người lập di chúc bị đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Do tính chất đặc thù, hình thức này bị ràng buộc bởi các điều kiện chặt chẽ hơn nhằm tránh việc bị lợi dụng hoặc phát sinh tranh chấp sau này.

Mặc dù tồn tại nhiều cách thức thể hiện cụ thể, nhưng về bản chất pháp lý, di chúc chỉ được công nhận hợp lệ khi được lập dưới hai hình thức chính là văn bản hoặc miệng, trong đó hình thức văn bản luôn được ưu tiên và khuyến khích áp dụng.

2. Điều kiện hợp pháp của di chúc bằng miệng

Căn cứ khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015, di chúc miệng được coi là hợp pháp khi người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng của mình một cách rõ ràng trước mặt ít nhất hai người làm chứng. Ngay sau thời điểm người lập di chúc bày tỏ ý chí cuối cùng, những người làm chứng phải có trách nhiệm ghi chép lại đầy đủ, trung thực nội dung mà người lập di chúc đã thể hiện, đồng thời cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào bản ghi chép đó để xác nhận tính xác thực.

Không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận và xác nhận của người làm chứng, pháp luật còn đặt ra yêu cầu về thời hạn nhằm bảo đảm giá trị pháp lý của di chúc miệng. Cụ thể, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng, bản ghi chép nội dung di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành chứng thực chữ ký hoặc điểm chỉ của những người làm chứng theo đúng quy định. Quy định này nhằm tăng cường tính khách quan, hạn chế rủi ro tranh chấp và bảo đảm rằng ý chí của người lập di chúc được ghi nhận một cách chính xác và hợp pháp.

3. Trường hợp di chúc miệng bị hủy bỏ

Trên thực tế, không phải mọi di chúc miệng hợp pháp đều tồn tại lâu dài, bởi pháp luật vẫn quy định những trường hợp cụ thể mà di chúc miệng có thể bị hủy bỏ.

Cụ thể, theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong thời hạn 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, nếu người lập di chúc vẫn còn sống, đồng thời minh mẫn và sáng suốt, thì di chúc miệng đó sẽ mặc nhiên bị hủy bỏ theo quy định của pháp luật. Do đó, trong trường hợp di chúc miệng đã bị hủy bỏ theo quy định nêu trên, nếu cá nhân vẫn mong muốn thể hiện ý chí của mình về việc định đoạt tài sản sau khi chết thì bắt buộc phải lập di chúc bằng văn bản theo đúng quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng có quy định chặt chẽ về điều kiện của người làm chứng khi lập di chúc. Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự năm 2015, những người không được phép làm chứng cho việc lập di chúc bao gồm: người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc; người có quyền và nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc; người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Trong trường hợp những người thuộc các đối tượng này tham gia làm chứng khi lập di chúc miệng, thì di chúc miệng đó sẽ không được công nhận về mặt pháp lý, dù đã đáp ứng các điều kiện khác.

4. Vai trò của luật sư trong việc giải quyết tình huống

Trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến di chúc miệng nêu trên, luật sư giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, cũng như hạn chế tối đa các tranh chấp có thể phát sinh.

Trước hết, luật sư có vai trò tư vấn pháp lý cho cá nhân về điều kiện, trình tự và hình thức hợp pháp của di chúc, đặc biệt là di chúc miệng – một loại di chúc có nhiều yêu cầu chặt chẽ và dễ phát sinh rủi ro. Luật sư sẽ giúp người lập di chúc hiểu rõ khi nào được phép lập di chúc miệng, cần có bao nhiêu người làm chứng, thủ tục ghi chép và chứng thực ra sao, cũng như hậu quả pháp lý nếu không tuân thủ đúng quy định.

Bên cạnh đó, luật sư còn hỗ trợ đánh giá tính hợp pháp của di chúc miệng trong từng trường hợp cụ thể. Trên cơ sở các quy định của pháp luật, luật sư sẽ xem xét liệu di chúc đã đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung, hình thức, người làm chứng và thời hạn chứng thực hay chưa, từ đó đưa ra nhận định chính xác về giá trị pháp lý của di chúc.

Ngoài ra, trong trường hợp phát sinh tranh chấp, luật sư đóng vai trò đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng. Luật sư có thể tham gia đàm phán, hòa giải giữa các bên nhằm giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng, hạn chế đưa vụ việc ra Tòa án. Nếu tranh chấp không thể giải quyết bằng thương lượng, luật sư sẽ hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ và tham gia tố tụng tại Tòa án để bảo vệ quyền lợi cho thân chủ.

_______________________________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đỗ Minh Nguyệt; Ngày viết: 15/04/2026)

_______________________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn