Luật sư hỗ trợ gì trong giai đoạn thi hành án dân sự?

Một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật chưa đồng nghĩa với việc người được thi hành án chắc chắn nhận được tiền, tài sản hoặc quyền lợi mà mình được hưởng. Trên thực tế, giai đoạn thi hành án dân sự có thể phát sinh nhiều vấn đề như người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, không xác định được tài sản, có hành vi tẩu tán tài sản, tài sản có tranh chấp hoặc việc cưỡng chế, xử lý tài sản kéo dài.

Đây cũng là giai đoạn đòi hỏi đương sự phải theo dõi sát quá trình tổ chức thi hành án và chủ động thực hiện các quyền của mình. Vậy luật sư hỗ trợ gì trong giai đoạn thi hành án dân sự? Luật sư có thể tham gia từ việc yêu cầu thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, đề nghị áp dụng biện pháp bảo đảm, hỗ trợ xử lý tài sản cho đến khiếu nại đối với quyết định, hành vi có dấu hiệu trái pháp luật trong quá trình thi hành án.

1. Giai đoạn thi hành án dân sự có vai trò như thế nào?

1.1. Có bản án có lợi chưa chắc đã nhận được tài sản

Trong nhiều vụ việc, người được thi hành án thắng kiện nhưng sau khi bản án có hiệu lực lại gặp khó khăn trong việc nhận tiền hoặc tài sản. Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, không có tài sản rõ ràng hoặc tài sản đang được thế chấp, tranh chấp, chuyển dịch cho người khác.

Thi hành án dân sự vì vậy là một giai đoạn độc lập và có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hiện thực hóa quyền lợi đã được bản án, quyết định ghi nhận. Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 05/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, thay thế Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Luật mới tiếp tục quy định về trình tự, thủ tục tổ chức thi hành án, biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế và cơ chế khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự.

1.2. Người được thi hành án phải chủ động bảo vệ quyền lợi

Không phải mọi trường hợp cơ quan thi hành án đều tự động tiến hành tất cả các hoạt động để người được thi hành án thu hồi được tài sản. Đối với trường hợp thi hành án theo yêu cầu, đương sự cần thực hiện quyền yêu cầu thi hành án theo đúng quy định.

Theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025, đương sự có quyền yêu cầu thi hành án; việc yêu cầu có thể được thực hiện trên môi trường số hoặc trực tiếp nộp đơn, trình bày bằng lời nói hoặc gửi đơn qua đường bưu điện. Thời hiệu yêu cầu thi hành án về nguyên tắc là 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn, trừ các trường hợp pháp luật quy định khác về việc không tính vào thời hiệu.

Nếu không nắm rõ thời hiệu, thẩm quyền, hồ sơ hoặc nội dung cần yêu cầu, người được thi hành án có thể gặp khó khăn ngay từ bước đầu.

1.3. Thi hành án có thể phát sinh tranh chấp về tài sản

Một trong những vấn đề phức tạp nhất là xác định tài sản nào thuộc quyền sở hữu của người phải thi hành án và có thể được dùng để thi hành nghĩa vụ.

Ví dụ, người phải thi hành án đang đứng tên một tài sản nhưng cho rằng tài sản đó thuộc quyền sở hữu chung với người khác; tài sản đã chuyển nhượng nhưng chưa hoàn tất thủ tục đăng ký; quyền sử dụng đất đang có tranh chấp hoặc tài sản bị người khác cho rằng mình mới là chủ sở hữu.

Trong những trường hợp này, việc thi hành án không chỉ đơn thuần là yêu cầu người có nghĩa vụ trả tiền mà còn có thể liên quan đến xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng, phân chia tài sản hoặc giải quyết tranh chấp về tài sản.

2. Luật sư có thể hỗ trợ gì khi bắt đầu thi hành án?

2.1. Tư vấn quyền yêu cầu thi hành án và thời hiệu

Luật sư có thể kiểm tra bản án, quyết định của Tòa án, xác định phần nghĩa vụ đã có hiệu lực và đánh giá việc thi hành thuộc trường hợp chủ động hay theo yêu cầu.

Đối với các nghĩa vụ mà cơ quan thi hành án không chủ động ra quyết định, luật sư có thể hỗ trợ người được thi hành án chuẩn bị yêu cầu thi hành án, kiểm tra nội dung yêu cầu và các tài liệu cần thiết để hạn chế nguy cơ bị từ chối do không đúng thẩm quyền, hết thời hiệu hoặc nội dung yêu cầu không phù hợp với bản án.

Đây là bước tưởng như đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu người được thi hành án chậm thực hiện quyền của mình hoặc yêu cầu không đúng quy định thì quá trình thu hồi tài sản có thể bị ảnh hưởng.

2.2. Rà soát nội dung bản án trước khi yêu cầu thi hành

Không phải mọi nội dung trong bản án đều được thi hành theo cùng một cách. Luật sư cần xem xét chính xác nghĩa vụ về tiền, tài sản, thực hiện hoặc không thực hiện một công việc, giao tài sản, trả giấy tờ hoặc các nghĩa vụ khác mà bản án đã tuyên.

Việc rà soát này giúp xác định yêu cầu thi hành án cần tập trung vào nội dung nào, khoản tiền nào đã đến hạn, khoản nào có thể tiếp tục phát sinh và những vấn đề nào cần được làm rõ trước khi đề nghị cơ quan thi hành án tổ chức thực hiện.

2.3. Hỗ trợ thu thập thông tin về điều kiện thi hành án

Một trong những vấn đề quan trọng nhất khi thu hồi nợ là xác định người phải thi hành án có tài sản gì, tài sản ở đâu và tài sản có khả năng được xử lý để thi hành án hay không.

Theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025, Chấp hành viên có trách nhiệm xác minh tài sản, thu nhập và các điều kiện khác để thi hành án. Việc xác minh có thể được thực hiện trên môi trường số, trực tiếp hoặc bằng văn bản; Chấp hành viên có thể khai thác thông tin từ các cơ sở dữ liệu về tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành án. Đồng thời, người được thi hành án cũng có quyền tự mình hoặc ủy quyền cho người khác xác minh điều kiện thi hành án và cung cấp thông tin cho cơ quan thi hành án dân sự.

Vì vậy, luật sư có thể hỗ trợ đương sự thu thập và cung cấp những thông tin, tài liệu mà mình có được về tài sản, tài khoản, quyền sử dụng đất, phần vốn góp hoặc các tài sản khác của người phải thi hành án để phục vụ quá trình xác minh.

3. Khi nào luật sư cần hỗ trợ sâu trong quá trình thi hành án?

3.1. Người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ

Nếu hết thời hạn tự nguyện mà người phải thi hành án vẫn không thực hiện nghĩa vụ, việc thi hành án có thể chuyển sang giai đoạn áp dụng các biện pháp theo quy định pháp luật.

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 quy định Chấp hành viên tiến hành xác minh điều kiện thi hành án trong thời hạn luật định sau khi hết thời hạn tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không tự nguyện thi hành. Việc xác minh nhằm làm rõ tài sản, thu nhập và các điều kiện có thể sử dụng để thi hành nghĩa vụ.

Trong trường hợp này, luật sư có thể theo dõi quá trình xác minh, cung cấp thông tin về tài sản và đề xuất phương án xử lý phù hợp với nội dung bản án cũng như tình trạng tài sản thực tế.

3.2. Có dấu hiệu tẩu tán hoặc che giấu tài sản

Một rủi ro lớn trong thi hành án là người phải thi hành án chuyển nhượng, tặng cho, che giấu hoặc tìm cách làm giảm giá trị tài sản nhằm tránh thực hiện nghĩa vụ.

Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, luật sư có thể phân tích hồ sơ, thời điểm giao dịch, tình trạng tài sản và mối quan hệ giữa các bên để đánh giá khả năng ảnh hưởng đến việc thi hành án. Trên cơ sở đó, luật sư tư vấn cho người được thi hành án về các biện pháp pháp lý phù hợp và cách cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên, không phải mọi giao dịch của người phải thi hành án đều đương nhiên là hành vi tẩu tán tài sản. Việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể.

3.3. Cần áp dụng biện pháp bảo đảm hoặc cưỡng chế thi hành án

Trong những trường hợp có căn cứ cho thấy cần bảo toàn tài sản để bảo đảm khả năng thi hành án, việc xác định đúng biện pháp pháp lý có ý nghĩa rất quan trọng.

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 tiếp tục quy định hệ thống biện pháp bảo đảm và cưỡng chế thi hành án, đồng thời rà soát, hoàn thiện trình tự, thủ tục nhằm làm rõ hơn căn cứ và cách thức áp dụng. Luật cũng bổ sung, hoàn thiện quy định về xác minh tài sản và xử lý tranh chấp tài sản trong quá trình thi hành án.

Luật sư có thể căn cứ vào tình trạng tài sản, nghĩa vụ phải thi hành và diễn biến vụ việc để tư vấn hướng đề nghị phù hợp, đồng thời hỗ trợ chuẩn bị tài liệu và làm việc với cơ quan thi hành án.

4. Luật sư hỗ trợ xử lý tài sản để thu hồi tiền như thế nào?

4.1. Xác định tài sản có thể dùng để thi hành án

Không phải cứ phát hiện một tài sản đứng tên người phải thi hành án là tài sản đó chắc chắn có thể xử lý ngay.

Tài sản có thể thuộc sở hữu chung, đang thế chấp, đang tranh chấp hoặc có quyền của người thứ ba. Vì vậy, cần xem xét nguồn gốc tài sản, tình trạng đăng ký, quyền của các bên liên quan và nội dung bản án trước khi đưa ra phương án xử lý.

Luật sư có thể hỗ trợ rà soát giấy tờ về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, hợp đồng, giao dịch bảo đảm và các tài liệu liên quan để đánh giá những vấn đề pháp lý có thể phát sinh trong quá trình xử lý tài sản.

4.2. Hỗ trợ giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản thi hành án

Khi xuất hiện tranh chấp về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản, việc xử lý có thể vượt ra ngoài phạm vi của một thủ tục thi hành án thông thường.

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đã bổ sung quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án nhân dân trong trường hợp đủ điều kiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự đối với yêu cầu xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, phân chia tài sản hoặc giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản phát sinh trong quá trình thi hành án. Luật cũng bổ sung trường hợp Chấp hành viên có thể yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ khi không thể tự thu thập theo quy định.

Trong trường hợp này, luật sư có thể hỗ trợ xác định đúng vấn đề cần giải quyết, chuẩn bị tài liệu, đưa ra lập luận bảo vệ quyền lợi của đương sự và tham gia quá trình giải quyết tranh chấp khi cần thiết.

4.3. Theo dõi quá trình xử lý và thanh toán tài sản

Sau khi tài sản được kê biên hoặc xử lý, vẫn còn nhiều bước cần theo dõi trước khi người được thi hành án thực tế nhận được khoản tiền hoặc tài sản của mình.

Luật sư có thể hỗ trợ kiểm tra các quyết định, biên bản, kết quả xử lý tài sản và quá trình thanh toán; đồng thời kịp thời phát hiện những vấn đề có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người được thi hành án.

Việc theo dõi liên tục đặc biệt cần thiết trong các vụ việc có giá trị tài sản lớn hoặc có nhiều người cùng có quyền, nghĩa vụ liên quan.

5. Khi nào có thể khiếu nại trong thi hành án dân sự?

5.1. Có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi thi hành án trái pháp luật

Trong quá trình thi hành án, nếu đương sự cho rằng quyết định hoặc hành vi của người có thẩm quyền trong thi hành án dân sự trái pháp luật và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định.

Khoản 1 Điều 96 Luật Thi hành án dân sự năm 2025 quy định đương sự có quyền khiếu nại đối với quyết định, hành vi của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, Trưởng Văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên về thi hành án dân sự nếu có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng có quyền khiếu nại khi quyết định, hành vi xâm phạm trực tiếp quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Do đó, khi phát hiện vấn đề trong quá trình thi hành án, đương sự không nên chỉ phản ánh bằng lời nói mà cần xem xét đúng cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình.

5.2. Luật sư hỗ trợ soạn đơn và bảo vệ quyền lợi khi khiếu nại

Luật sư có thể rà soát quyết định, hành vi bị khiếu nại, xác định căn cứ pháp lý, thời hạn, người có thẩm quyền giải quyết và xây dựng nội dung khiếu nại phù hợp.

Theo cơ chế mới của Luật Thi hành án dân sự năm 2025, thẩm quyền giải quyết khiếu nại được thiết kế phù hợp với mô hình tổ chức mới của hệ thống thi hành án dân sự. Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định, hành vi thuộc phạm vi luật định; cơ quan quản lý thi hành án dân sự giải quyết khiếu nại lần hai theo thẩm quyền.

Việc xác định đúng đối tượng khiếu nại và người có thẩm quyền giải quyết có ý nghĩa quan trọng, bởi khiếu nại không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền có thể làm kéo dài thời gian xử lý vụ việc.

6. Vai trò của luật sư trong giai đoạn thi hành án dân sự

Luật sư trong giai đoạn thi hành án dân sự không chỉ thực hiện công việc “đòi tiền thay” cho khách hàng mà còn đóng vai trò tư vấn, theo dõi và bảo vệ quyền lợi của đương sự trong toàn bộ quá trình tổ chức thi hành án. Từ việc kiểm tra bản án, xác định nghĩa vụ phải thi hành, tư vấn thời hiệu và thủ tục yêu cầu thi hành án cho đến việc theo dõi xác minh tài sản, luật sư có thể giúp đương sự hạn chế những sai sót về thủ tục ngay từ đầu.

Đối với người được thi hành án, một trong những công việc quan trọng của luật sư là hỗ trợ xác định thông tin về tài sản và điều kiện thi hành án. Khi đương sự có thông tin về tài khoản, quyền sử dụng đất, nhà ở, phương tiện, phần vốn góp hoặc tài sản khác của người phải thi hành án, luật sư có thể hỗ trợ đánh giá giá trị pháp lý của thông tin và hướng dẫn cách cung cấp cho cơ quan thi hành án. Luật hiện hành cũng ghi nhận quyền của người được thi hành án tự mình hoặc ủy quyền cho người khác xác minh điều kiện thi hành án và cung cấp thông tin cho cơ quan thi hành án dân sự.

Trong trường hợp người phải thi hành án cố tình không thực hiện nghĩa vụ hoặc có dấu hiệu chuyển dịch tài sản, luật sư có thể phân tích diễn biến vụ việc, xác định những vấn đề cần lưu ý và đề xuất phương án pháp lý phù hợp. Khi cần thiết, luật sư có thể hỗ trợ khách hàng đề nghị áp dụng các biện pháp bảo đảm, cưỡng chế theo quy định hoặc tham gia giải quyết các tranh chấp phát sinh liên quan đến tài sản.

Đối với những vụ việc có tài sản phức tạp, luật sư còn có vai trò đặc biệt trong việc phân tích quyền của người thứ ba, tài sản chung của vợ chồng hoặc nhiều người, tài sản đang thế chấp, tài sản của doanh nghiệp hoặc phần vốn góp. Việc xác định sai chủ thể hoặc sai tình trạng pháp lý của tài sản có thể khiến quá trình thi hành án kéo dài và phát sinh tranh chấp mới. Vì vậy, việc đánh giá tài sản trước khi đề xuất phương án xử lý là một trong những công việc cần được thực hiện thận trọng.

Bên cạnh đó, luật sư có thể đại diện hoặc hỗ trợ đương sự trong việc làm việc với cơ quan thi hành án theo phạm vi ủy quyền, chuẩn bị văn bản, kiến nghị, khiếu nại và các tài liệu liên quan. Khi phát hiện quyết định hoặc hành vi có dấu hiệu trái pháp luật, luật sư có thể giúp khách hàng xác định cơ chế khiếu nại phù hợp và xây dựng lập luận bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Luật Thi hành án dân sự năm 2025 dành riêng Chương IV quy định về khiếu nại, tố cáo, kháng nghị, kiến nghị, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc kiểm soát các hoạt động trong quá trình thi hành án.

Quan trọng hơn, luật sư có thể giúp đương sự lựa chọn chiến lược phù hợp thay vì chỉ chờ cơ quan thi hành án thực hiện thủ tục. Trong những vụ việc có khả năng thu hồi tài sản thông qua tự nguyện thi hành, thương lượng hoặc thỏa thuận, luật sư có thể tư vấn phương án phù hợp để rút ngắn thời gian. Luật Thi hành án dân sự năm 2025 vẫn ghi nhận quyền tự thỏa thuận của đương sự trong thi hành án; thỏa thuận phải được lập thành văn bản và đáp ứng các điều kiện theo luật định.

Như vậy, hiệu quả của luật sư trong giai đoạn thi hành án không chỉ nằm ở việc xử lý một thủ tục cụ thể mà còn ở khả năng theo dõi toàn bộ quá trình, phát hiện điểm nghẽn, xác định đúng tài sản và lựa chọn phương án pháp lý phù hợp. Đặc biệt đối với những vụ việc có giá trị lớn, người phải thi hành án không hợp tác, tài sản phức tạp hoặc phát sinh tranh chấp, việc có luật sư tham gia từ sớm có thể giúp đương sự chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi và nâng cao khả năng thu hồi tài sản.

7. Có nên thuê luật sư ngay từ giai đoạn thi hành án?

Thi hành án dân sự là giai đoạn biến quyền lợi được ghi nhận trong bản án thành kết quả thực tế. Nếu người phải thi hành án tự nguyện thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thì quá trình có thể tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, khi người phải thi hành án không hợp tác, không có thông tin rõ ràng về tài sản hoặc phát sinh tranh chấp, việc thi hành án có thể trở nên phức tạp.

Thuê luật sư ngay từ đầu giúp người được thi hành án có sự hỗ trợ trong việc xác định thời hiệu, chuẩn bị yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin về tài sản, theo dõi quá trình xác minh và lựa chọn biện pháp pháp lý phù hợp. Đối với người phải thi hành án, luật sư cũng có thể tư vấn về quyền và nghĩa vụ, phương án tự nguyện thi hành, thỏa thuận thi hành án và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của mình.

Vì vậy, không phải mọi vụ việc thi hành án đều bắt buộc phải thuê luật sư. Tuy nhiên, đối với những vụ việc có giá trị lớn, tài sản phức tạp, nhiều người có quyền lợi liên quan, có tranh chấp về tài sản hoặc quá trình thi hành án phát sinh quyết định, hành vi mà đương sự cho rằng chưa phù hợp pháp luật, việc có luật sư đồng hành có thể giúp quá trình xử lý chủ động, chặt chẽ và hiệu quả hơn.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 18/8/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn