Lời khai mâu thuẫn nhau: Tòa án đánh giá chứng cứ thế nào?

Trong nhiều vụ án hình sự hoặc dân sự, lời khai của các bên liên quan thường không hoàn toàn trùng khớp, thậm chí có những điểm mâu thuẫn rõ ràng. Điều này đặc biệt phổ biến trong các vụ án liên quan đến tranh chấp tài sản, giao dịch tiền bạc, hợp tác kinh doanh hoặc các hành vi bị cho là chiếm đoạt tài sản. Khi lời khai giữa bị cáo, người bị hại, nhân chứng hoặc người liên quan không thống nhất, một câu hỏi thường được đặt ra là: Tòa án sẽ đánh giá chứng cứ như thế nào để xác định sự thật của vụ việc?

1. Lời khai trong tố tụng được hiểu như thế nào?

1.1. Khái niệm lời khai trong tố tụng

Trong tố tụng hình sự, lời khai được hiểu là những thông tin, trình bày của người tham gia tố tụng về các tình tiết liên quan đến vụ án, được ghi nhận trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử. Những người có thể đưa ra lời khai bao gồm bị can, bị cáo, người bị hại, người làm chứng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan hoặc các chủ thể khác tham gia vụ án.

Theo cách tiếp cận của pháp luật tố tụng, lời khai là một nguồn chứng cứ giúp cơ quan tiến hành tố tụng làm rõ diễn biến sự việc, hành vi của các bên và các tình tiết liên quan. Tuy nhiên, do lời khai phụ thuộc vào nhận thức, trí nhớ và ý chí của con người nên loại chứng cứ này thường cần được kiểm tra và đối chiếu với các chứng cứ khác trước khi được sử dụng để kết luận vụ án.

1.2. Quy định pháp luật liên quan đến lời khai

Theo các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, lời khai của những người tham gia tố tụng được coi là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng của vụ án. Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra những nguyên tắc chặt chẽ đối với việc sử dụng lời khai.

Thứ nhất, lời khai phải được thu thập theo đúng trình tự, thủ tục tố tụng. Điều này có nghĩa là việc lấy lời khai phải được thực hiện bởi người có thẩm quyền, được ghi nhận đầy đủ trong biên bản và bảo đảm quyền của người khai.

Thứ hai, lời khai chỉ có giá trị khi được kiểm tra, đánh giá cùng với các chứng cứ khác. Pháp luật tố tụng nhấn mạnh rằng việc kết luận một người phạm tội không thể chỉ dựa vào lời nhận tội mà phải dựa trên tổng thể chứng cứ của vụ án.

Thứ ba, mọi lời khai đều phải được xem xét khách quan, toàn diện và thận trọng, đặc biệt trong trường hợp có sự mâu thuẫn giữa các lời khai hoặc giữa lời khai với các chứng cứ khác.

2. Nguyên tắc đánh giá chứng cứ trong tố tụng

2.1. Chứng cứ phải được xem xét một cách toàn diện

Trong tố tụng, tòa án không dựa vào một lời khai đơn lẻ để kết luận vụ án. Thay vào đó, hội đồng xét xử phải xem xét toàn bộ chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, bao gồm lời khai, tài liệu, vật chứng, kết luận giám định, dữ liệu điện tử hoặc các tài liệu khác có liên quan.

Pháp luật tố tụng quy định rằng mọi chứng cứ phải được đánh giá khách quan, đầy đủ và toàn diện. Điều này có nghĩa là lời khai của một người chỉ có giá trị khi được kiểm tra, đối chiếu với các nguồn chứng cứ khác. Nếu lời khai không phù hợp với các chứng cứ khách quan, tòa án có thể không chấp nhận lời khai đó.

2.2. Không được kết tội chỉ dựa vào lời nhận tội

Một nguyên tắc quan trọng trong tố tụng hình sự là việc xác định tội phạm không thể chỉ dựa vào lời nhận tội của bị cáo. Điều này cũng đồng nghĩa với việc nếu các lời khai mâu thuẫn hoặc thiếu căn cứ chứng minh, tòa án phải tìm kiếm các chứng cứ độc lập để làm rõ sự thật.

Trong nhiều vụ án, lời khai ban đầu của một người có thể thay đổi trong quá trình điều tra hoặc tại phiên tòa. Khi đó, hội đồng xét xử sẽ xem xét bối cảnh, thời điểm và điều kiện đưa ra lời khai để đánh giá độ tin cậy của từng lời khai.

3. Tòa án xử lý thế nào khi lời khai mâu thuẫn?

3.1. Đối chiếu lời khai với chứng cứ vật chất

Khi xuất hiện mâu thuẫn trong lời khai, tòa án thường đối chiếu các lời khai này với những chứng cứ mang tính khách quan hơn như hợp đồng, chứng từ chuyển tiền, dữ liệu ngân hàng, tin nhắn, email hoặc các tài liệu giao dịch khác.

Ví dụ, trong một vụ án tranh chấp tiền vay, người bị tố cáo có thể khai rằng số tiền nhận được là tiền hợp tác đầu tư chứ không phải tiền vay. Khi đó, tòa án sẽ xem xét các tài liệu như giấy tờ thỏa thuận, nội dung chuyển khoản, lịch sử trao đổi giữa các bên để xác định bản chất của giao dịch.

3.2. Xem xét tính logic và sự nhất quán của lời khai

Một yếu tố quan trọng khi đánh giá lời khai là tính logic và sự ổn định của nội dung khai báo. Nếu một người thay đổi lời khai nhiều lần mà không có lý do hợp lý, lời khai đó thường bị xem xét với mức độ thận trọng cao hơn.

Ngược lại, lời khai được đưa ra trong nhiều thời điểm khác nhau nhưng vẫn giữ sự thống nhất về nội dung và phù hợp với các chứng cứ khác thường được đánh giá có độ tin cậy cao hơn.

3.3. Đánh giá hoàn cảnh đưa ra lời khai

Trong quá trình xét xử, tòa án cũng xem xét hoàn cảnh và điều kiện khi lời khai được đưa ra, chẳng hạn như lời khai tại cơ quan điều tra, tại phiên tòa hoặc trong các buổi đối chất.

Những lời khai được đưa ra công khai tại phiên tòa, có sự tham gia của kiểm sát viên, luật sư và hội đồng xét xử, thường được đánh giá kỹ lưỡng hơn vì có điều kiện kiểm tra trực tiếp thông qua việc hỏi và tranh luận.

4. Ví dụ thực tế trong hoạt động xét xử

Trong một số vụ án liên quan đến tranh chấp tài sản hoặc bị cáo buộc chiếm đoạt tiền, người bị hại có thể cho rằng tiền được giao là tiền cho vay, trong khi bị cáo lại khẳng định đó là tiền góp vốn kinh doanh.

Khi lời khai của hai bên mâu thuẫn, tòa án thường xem xét thêm các chứng cứ như nội dung thỏa thuận ban đầu, mục đích chuyển tiền, quá trình sử dụng tiền và các trao đổi giữa hai bên. Nếu hồ sơ thể hiện rõ việc hợp tác kinh doanh và không có dấu hiệu gian dối, tòa án có thể xác định vụ việc mang bản chất dân sự.

Trái lại, nếu các tài liệu cho thấy người nhận tiền đưa ra thông tin sai sự thật để người khác giao tiền, vụ việc có thể được xem xét dưới góc độ tội phạm.

Kết luận

Lời khai mâu thuẫn là tình huống khá phổ biến trong các vụ án hình sự và dân sự. Tuy nhiên, theo nguyên tắc tố tụng, tòa án không dựa vào một lời khai riêng lẻ để đưa ra phán quyết mà phải đánh giá chứng cứ một cách khách quan, toàn diện và có sự đối chiếu giữa nhiều nguồn chứng cứ khác nhau. Việc hiểu rõ vai trò của lời khai và cách tòa án đánh giá loại chứng cứ này sẽ giúp các bên trong vụ án chuẩn bị tốt hơn hồ sơ, tài liệu và lập luận pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về Lời khai mâu thuẫn nhau: Tòa án đánh giá chứng cứ thế nào? Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

___________________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Hương Lan; Ngày viết: 13/03/2026)

___________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

ĐT: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htc-law.com ; https://htcvn.vn ; https://luatsuchoban.vn