Con chung nhưng không đăng ký kết hôn: Giải quyết quyền nuôi con thế nào?

Hiện nay, nhiều cặp nam nữ lựa chọn chung sống như vợ chồng nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Trong quá trình chung sống, hai bên có thể có con chung và cùng chăm sóc, nuôi dưỡng con. Tuy nhiên, khi mối quan hệ chấm dứt, việc xác định ai là người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom thường trở thành vấn đề phát sinh nhiều tranh chấp.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, mặc dù nam, nữ không đăng ký kết hôn thì quan hệ vợ chồng không được pháp luật công nhận, nhưng quyền và lợi ích hợp pháp của con vẫn luôn được bảo vệ. Việc giải quyết quyền nuôi con trong trường hợp này được thực hiện theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, bảo đảm nguyên tắc ưu tiên lợi ích mọi mặt của con.

1. Không đăng ký kết hôn thì có được yêu cầu Tòa án giải quyết quyền nuôi con không?

1.1. Quan hệ vợ chồng không được pháp luật công nhận

Theo Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

Trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quan hệ vợ chồng hợp pháp theo quy định của pháp luật.

1.2. Quyền của con vẫn được pháp luật bảo vệ

Mặc dù quan hệ hôn nhân không được công nhận, nhưng theo Điều 15 và Điều 16 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ và con vẫn được giải quyết theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

Điều này có nghĩa là khi chấm dứt việc chung sống, cha hoặc mẹ vẫn có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc xác định người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và các vấn đề liên quan đến quyền của con.

1.3. Có thể yêu cầu Tòa án giải quyết độc lập về con chung

Trong trường hợp không có tranh chấp về tài sản hoặc các vấn đề khác, một bên vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết việc nuôi con theo quy định của pháp luật mà không cần thực hiện thủ tục ly hôn, bởi giữa hai bên không tồn tại quan hệ hôn nhân hợp pháp.

2. Tòa án căn cứ vào đâu để quyết định quyền nuôi con?

2.1. Ưu tiên lợi ích mọi mặt của con

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khi giải quyết việc giao con cho một bên trực tiếp nuôi dưỡng, nguyên tắc quan trọng nhất là bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con.

Tòa án sẽ xem xét toàn diện các yếu tố như điều kiện chăm sóc, giáo dục, môi trường sống, thời gian dành cho con, điều kiện kinh tế, tinh thần và khả năng bảo đảm sự phát triển ổn định của trẻ.

2.2. Xem xét nguyện vọng của con trong trường hợp luật định

Nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án sẽ xem xét nguyện vọng của con trước khi quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình.

Tuy nhiên, ý kiến của con chỉ là một trong các căn cứ để Tòa án đánh giá và không phải là yếu tố quyết định duy nhất.

2.3. Không mặc nhiên giao con cho mẹ trong mọi trường hợp

Đối với con dưới 36 tháng tuổi, pháp luật quy định nguyên tắc ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha, mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Đối với con từ đủ 36 tháng tuổi trở lên, Tòa án sẽ đánh giá toàn diện các điều kiện của cả cha và mẹ để đưa ra quyết định phù hợp nhất.

3. Người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ gì?

3.1. Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con

Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.

Mức cấp dưỡng có thể do các bên tự thỏa thuận. Nếu không thỏa thuận được thì Tòa án sẽ quyết định căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con.

3.2. Quyền thăm nom, chăm sóc con

Người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.

Việc thực hiện quyền thăm nom phải bảo đảm lợi ích của con và không được lạm dụng để gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc chăm sóc, giáo dục trẻ.

3.3. Có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con

Sau khi có quyết định của Tòa án, nếu có căn cứ theo quy định của pháp luật cho thấy việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sẽ bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của trẻ thì cha hoặc mẹ có quyền yêu cầu Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con.

4. Cần chuẩn bị những tài liệu gì khi yêu cầu giải quyết quyền nuôi con?

4.1. Giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con

Người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ như giấy khai sinh của con hoặc các tài liệu khác chứng minh quan hệ cha, mẹ và con theo quy định của pháp luật.

Trường hợp chưa xác định quan hệ cha, con hoặc mẹ, con thì có thể phải thực hiện thủ tục xác định cha, mẹ, con theo quy định trước khi giải quyết tranh chấp về quyền nuôi con nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu.

4.2. Tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con

Các tài liệu chứng minh thu nhập, nơi ở, công việc, điều kiện học tập, môi trường sống và khả năng trực tiếp chăm sóc con là những căn cứ quan trọng để Tòa án đánh giá điều kiện của mỗi bên.

Việc chuẩn bị đầy đủ các tài liệu này sẽ giúp quá trình giải quyết vụ việc thuận lợi hơn.

4.3. Chứng cứ liên quan đến quyền lợi của con

Nếu có các tài liệu chứng minh một bên không bảo đảm điều kiện chăm sóc, giáo dục hoặc có hành vi ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ thì các tài liệu này cũng có thể được Tòa án xem xét theo quy định của pháp luật.

5. Cha mẹ không đăng ký kết hôn có thể tự thỏa thuận việc nuôi con không?

5.1. Pháp luật khuyến khích các bên tự thỏa thuận

Nếu cha và mẹ thống nhất được về người trực tiếp nuôi con, mức cấp dưỡng và quyền thăm nom thì việc thỏa thuận sẽ góp phần hạn chế tranh chấp và tạo điều kiện tốt hơn cho sự phát triển của trẻ.

Tuy nhiên, nội dung thỏa thuận phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của con.

5.2. Khi không thỏa thuận được thì Tòa án sẽ giải quyết

Nếu các bên không đạt được sự thống nhất hoặc phát sinh tranh chấp, một trong hai bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.

Tòa án sẽ xem xét toàn bộ tài liệu, chứng cứ và các tình tiết của vụ việc để quyết định người trực tiếp nuôi con trên cơ sở bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ.

5.3. Quyền của con luôn được đặt lên hàng đầu

Dù cha mẹ có đăng ký kết hôn hay không, việc giải quyết quyền nuôi con vẫn phải hướng tới mục tiêu bảo đảm điều kiện phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần, học tập và môi trường sống của trẻ theo đúng tinh thần của Luật Hôn nhân và gia đình.

6. Vai trò của luật sư trong tranh chấp quyền nuôi con khi không đăng ký kết hôn

Đối với các trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, nhiều người cho rằng Tòa án sẽ không giải quyết các vấn đề liên quan đến con chung. Trên thực tế, mặc dù quan hệ hôn nhân không được pháp luật công nhận nhưng quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ và con vẫn được bảo vệ theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Vì vậy, việc chuẩn bị đúng hồ sơ và chứng cứ để chứng minh điều kiện nuôi con có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Luật sư sẽ hỗ trợ khách hàng đánh giá toàn diện vụ việc, xác định căn cứ pháp lý để yêu cầu Tòa án giải quyết quyền trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và các quyền, nghĩa vụ khác giữa cha, mẹ và con. Đồng thời, luật sư tư vấn chuẩn bị hồ sơ, thu thập tài liệu chứng minh điều kiện về thu nhập, chỗ ở, thời gian chăm sóc, môi trường sống, quá trình trực tiếp nuôi dưỡng con và các chứng cứ khác có lợi cho khách hàng theo đúng quy định của pháp luật.

Ngoài việc hỗ trợ xây dựng phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng, luật sư còn tham gia thương lượng để các bên đạt được thỏa thuận về việc nuôi con, cấp dưỡng và quyền thăm nom trong trường hợp có thể hòa giải. Nếu vụ việc phải giải quyết tại Tòa án, luật sư sẽ đại diện hoặc tham gia tố tụng trong phạm vi pháp luật cho phép, trình bày quan điểm pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ của vụ việc, đồng thời luôn hướng tới nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho con theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Kết luận

Việc không đăng ký kết hôn không làm mất đi quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con chung. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ giải quyết quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và các vấn đề liên quan trên cơ sở bảo đảm lợi ích mọi mặt của trẻ theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như của con, các bên nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh điều kiện nuôi dưỡng và chủ động tham khảo ý kiến luật sư khi vụ việc có tính chất phức tạp hoặc phát sinh tranh chấp.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 06/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn