Tội sử dụng trái phép thông tin cá nhân: Hình phạt và biện pháp xử lý

1. Sử dụng trái phép thông tin cá nhân là gì? Vì sao rủi ro pháp lý rất cao?

Trong những năm gần đây, tình trạng lộ, mua bán và khai thác trái phép thông tin cá nhân diễn ra ngày càng phổ biến, đặc biệt đối với các dữ liệu như số điện thoại, căn cước công dân, địa chỉ, tài khoản ngân hàng, hình ảnh và thông tin đời sống riêng tư, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, xâm phạm danh dự và quyền riêng tư của cá nhân. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, thông tin cá nhân là dữ liệu gắn liền với một con người cụ thể, giúp xác định hoặc có thể xác định danh tính cá nhân đó, bao gồm dữ liệu cá nhân cơ bản và dữ liệu cá nhân nhạy cảm, và được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Việc thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin cá nhân chỉ được thực hiện khi có căn cứ pháp lý hợp lệ, đúng mục đích, phạm vi, thời hạn và phải có sự đồng ý rõ ràng của chủ thể dữ liệu, trừ các trường hợp pháp luật cho phép. Trên thực tế, nhiều cá nhân và tổ chức dễ rơi vào rủi ro pháp lý nghiêm trọng do các hành vi tưởng chừng “vô hại” như tự ý chia sẻ thông tin của người khác, mua bán dữ liệu cá nhân, sử dụng thông tin cá nhân để quảng cáo, đòi nợ, gây sức ép hoặc trục lợi, những hành vi này đều có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

2. Khi nào hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân bị coi là tội phạm?

Không phải mọi hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân đều đương nhiên bị coi là tội phạm, mà việc xử lý phụ thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả xảy ra. Trường hợp hành vi mới dừng ở mức thu thập, lưu trữ, chia sẻ hoặc sử dụng thông tin cá nhân trái quy định nhưng chưa gây hậu quả nghiêm trọng, chưa thu lợi bất chính hoặc chưa xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì thường bị xử phạt vi phạm hành chính theo các nghị định liên quan về bảo vệ dữ liệu cá nhân và lĩnh vực công nghệ thông tin. Ngược lại, khi hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân có dấu hiệu nguy hiểm cho xã hội, được thực hiện với lỗi cố ý, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, danh dự, nhân thân của người bị hại hoặc nhằm mục đích trục lợi, thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự, không phụ thuộc vào việc người vi phạm là cá nhân hay tổ chức.

Về mặt pháp lý, hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân bị coi là tội phạm khi thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, bao gồm hành vi khách quan trái pháp luật, hậu quả xảy ra và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, cùng với yếu tố lỗi cố ý của người thực hiện. Trong thực tiễn, các tội danh thường được áp dụng là tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn đời sống riêng tư, thư tín, điện thoại, điện tín, hoặc tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nếu việc sử dụng thông tin cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Những trường hợp rất dễ bị khởi tố thường là mua bán dữ liệu cá nhân với số lượng lớn, sử dụng thông tin cá nhân để lừa đảo, tống tiền, đe dọa, hoặc gây thiệt hại thực tế nghiêm trọng cho người bị xâm phạm.

3. Hình phạt đối với tội sử dụng trái phép thông tin cá nhân

Đối với hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người phạm tội có thể phải chịu các khung hình phạt khác nhau tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và hậu quả gây ra. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, hình phạt chính có thể là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn; trong đó, mức phạt sẽ tăng dần khi hành vi được thực hiện có tổ chức, thu lợi bất chính lớn, sử dụng dữ liệu cá nhân với số lượng lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, danh dự, nhân thân của người bị hại. Trên thực tế xét xử, các vụ việc liên quan đến mua bán dữ liệu cá nhân, sử dụng thông tin cá nhân để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thường bị áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhằm răn đe và phòng ngừa chung.

Khi quyết định hình phạt, Tòa án sẽ xem xét đầy đủ các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật, như phạm tội nhiều lần, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc ngược lại là thành khẩn khai báo, tự nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại cho người bị hại. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định liên quan đến dữ liệu, công nghệ thông tin, đồng thời bị tịch thu tang vật, phương tiện phạm tội và buộc xóa, tiêu hủy dữ liệu vi phạm. Những hậu quả pháp lý này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do cá nhân mà còn tác động lâu dài đến uy tín, nghề nghiệp và hoạt động kinh doanh của người vi phạm.

4. Biện pháp xử lý hành chính và quyền của người bị xâm phạm thông tin cá nhân

Trong trường hợp hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân, tổ chức vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan, với các hình thức như phạt tiền, buộc chấm dứt hành vi vi phạm, buộc xóa, tiêu hủy hoặc khôi phục tình trạng ban đầu đối với dữ liệu cá nhân đã bị thu thập, sử dụng trái phép. Song song với việc xử lý người vi phạm, pháp luật cũng bảo đảm quyền của người bị xâm phạm thông tin cá nhân, theo đó cá nhân bị lộ, bị sử dụng trái phép thông tin có quyền tố giác hành vi vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền, đồng thời yêu cầu bồi thường thiệt hại về vật chất và tinh thần nếu chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh. Trong các vụ việc này, sự tham gia của luật sư có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá mức độ vi phạm, thu thập và bảo toàn chứng cứ, soạn thảo đơn tố giác, yêu cầu bồi thường, cũng như đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị xâm phạm trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.

5. Hướng xử lý pháp lý cho người bị tố cáo và khuyến nghị từ luật sư

Đối với người bị tố cáo có hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân, rủi ro pháp lý thường không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính mà còn có thể bị khởi tố hình sự nếu cơ quan tiến hành tố tụng xác định có yếu tố cấu thành tội phạm, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến thu lợi bất chính, gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc sử dụng dữ liệu cá nhân với số lượng lớn. Trước các cáo buộc này, người bị tố cáo cần có hướng xử lý pháp lý phù hợp, bao gồm việc làm rõ nguồn gốc và căn cứ pháp lý của việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân, chứng minh không có lỗi cố ý hoặc không gây hậu quả nghiêm trọng, cũng như chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại nếu có.

Việc mời luật sư tham gia ngay từ giai đoạn làm việc với cơ quan có thẩm quyền, khi bị mời giải trình hoặc có dấu hiệu bị điều tra, là yếu tố then chốt giúp xây dựng chiến lược bảo vệ, bào chữa hợp pháp và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý. Từ góc độ phòng ngừa, luật sư khuyến nghị cá nhân và tổ chức cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, thiết lập quy trình thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin minh bạch, có sự đồng ý hợp pháp của chủ thể dữ liệu, qua đó tránh những hậu quả pháp lý nặng nề có thể phát sinh trong tương lai.

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Đức Vượng; Ngày viết: 19/12/2025)

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website:https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn

Các bài viết liên quan: