Bị vu khống trên mạng: Có thể xử lý hình sự không?

Sự phát triển của mạng xã hội giúp việc chia sẻ thông tin trở nên nhanh chóng, nhưng cũng kéo theo nhiều hành vi đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc bịa đặt nhằm hạ thấp uy tín của cá nhân, tổ chức. Không ít trường hợp người bị hại chịu ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, công việc, hoạt động kinh doanh và các mối quan hệ xã hội chỉ vì những thông tin không đúng sự thật được lan truyền trên internet.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, hành vi vu khống trên mạng xã hội không chỉ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính mà trong những trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xác định trách nhiệm pháp lý sẽ phụ thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi, hậu quả xảy ra và các chứng cứ liên quan.

1. Vu khống trên mạng được hiểu như thế nào?

1.1. Hành vi bịa đặt hoặc loan truyền thông tin sai sự thật

Theo Điều 156 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), Tội vu khống là hành vi bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; hoặc bịa đặt người khác phạm tội rồi tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền.

Trong môi trường mạng, hành vi này có thể được thực hiện thông qua việc đăng bài viết, bình luận, chia sẻ hình ảnh, video, phát trực tiếp hoặc sử dụng các nền tảng mạng xã hội để phát tán thông tin sai sự thật.

1.2. Không phải mọi thông tin sai đều là vu khống

Thực tế, không phải mọi thông tin không chính xác đều cấu thành Tội vu khống. Để xem xét trách nhiệm hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đánh giá nhiều yếu tố như nội dung thông tin, ý thức chủ quan của người đăng tải, mục đích của hành vi, phạm vi lan truyền, hậu quả thực tế và các tài liệu, chứng cứ liên quan.

Trường hợp cá nhân chia sẻ thông tin do nhầm lẫn, không biết đó là thông tin sai sự thật hoặc không có mục đích xúc phạm, gây thiệt hại thì tùy từng vụ việc sẽ được xem xét theo quy định của pháp luật và chưa đương nhiên bị xử lý hình sự.

2. Khi nào hành vi vu khống trên mạng có thể bị xử lý hình sự?

2.1. Có đủ dấu hiệu cấu thành Tội vu khống

Hành vi vu khống trên mạng xã hội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các dấu hiệu cấu thành Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự.

Việc xử lý hình sự không chỉ căn cứ vào việc thông tin được đăng tải trên internet mà còn phải xem xét đầy đủ yếu tố lỗi, mục đích của người thực hiện hành vi, mức độ xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại.

2.2. Hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng

Trong nhiều trường hợp, thông tin vu khống được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội có thể khiến người bị hại mất việc làm, bị ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, bị cộng đồng hiểu sai hoặc chịu tổn thất nghiêm trọng về tinh thần.

Đây là những yếu tố quan trọng để cơ quan có thẩm quyền đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi khi xem xét trách nhiệm pháp lý.

3. Người bị vu khống trên mạng cần làm gì?

3.1. Thu thập và lưu giữ chứng cứ

Ngay khi phát hiện thông tin sai sự thật, người bị hại nên nhanh chóng lưu giữ các tài liệu liên quan như ảnh chụp màn hình bài viết, bình luận, đường dẫn bài đăng, video, bản ghi âm, dữ liệu điện tử hoặc các tài liệu khác chứng minh nội dung đã được đăng tải.

Việc lưu giữ chứng cứ kịp thời là rất quan trọng bởi các bài viết trên mạng xã hội có thể bị chỉnh sửa hoặc xóa bỏ sau một thời gian.

3.2. Xác định người đăng tải thông tin

Nếu có thể xác định được chủ tài khoản hoặc người trực tiếp đăng tải thông tin, người bị hại nên lưu giữ toàn bộ thông tin liên quan như tên tài khoản, thời gian đăng bài, nội dung trao đổi hoặc các dữ liệu khác phục vụ quá trình xác minh.

Trong trường hợp chưa xác định được người thực hiện hành vi, cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành các biện pháp nghiệp vụ theo quy định của pháp luật để xác minh khi có căn cứ.

3.3. Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét giải quyết

Tùy từng trường hợp cụ thể, người bị hại có thể gửi đơn tố giác tội phạm hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý theo quy định của pháp luật nếu nhận thấy hành vi có dấu hiệu của Tội vu khống.

Ngoài trách nhiệm hình sự hoặc xử phạt vi phạm hành chính, người có hành vi vi phạm còn có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự nếu gây thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần cho người bị hại.

4. Phân biệt vu khống với quyền phản ánh, góp ý trên mạng xã hội

4.1. Công dân có quyền phản ánh nhưng phải đúng sự thật

Pháp luật bảo đảm quyền tự do ngôn luận, quyền góp ý, phản ánh và cung cấp thông tin của công dân. Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này phải trong khuôn khổ pháp luật, không được lợi dụng để xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Do đó, việc phản ánh một sự việc có căn cứ, dựa trên thông tin xác thực sẽ khác với hành vi cố ý bịa đặt hoặc phát tán thông tin sai sự thật.

4.2. Cần đánh giá toàn bộ bối cảnh vụ việc

Trong quá trình giải quyết, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét toàn bộ nội dung bài viết, bình luận, tài liệu chứng minh, mục đích của người đăng tải cũng như hậu quả thực tế để xác định có hay không dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Việc chỉ căn cứ vào một đoạn nội dung hoặc một bài đăng riêng lẻ mà không đánh giá toàn diện các tình tiết của vụ việc có thể dẫn đến nhận định chưa chính xác.

5. Vai trò của luật sư khi xử lý vụ việc bị vu khống trên mạng

Khi bị đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, nhiều người thường lúng túng trong việc xác định hành vi đó chỉ là vi phạm hành chính, là tranh chấp dân sự hay đã có dấu hiệu của Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự. Luật sư sẽ hỗ trợ phân tích toàn bộ nội dung vụ việc, đối chiếu với các quy định của pháp luật hiện hành để đánh giá chính xác bản chất pháp lý, từ đó tư vấn phương án xử lý phù hợp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Bên cạnh việc đánh giá căn cứ pháp lý, luật sư sẽ hướng dẫn khách hàng thu thập, bảo quản và hợp thức hóa các chứng cứ điện tử như bài viết, bình luận, hình ảnh, video, tin nhắn, dữ liệu từ mạng xã hội và các tài liệu liên quan. Đây là những chứng cứ quan trọng giúp chứng minh hành vi vi phạm cũng như hậu quả mà người bị hại phải gánh chịu. Đồng thời, luật sư cũng hỗ trợ soạn thảo đơn tố giác tội phạm, đơn yêu cầu xử lý hoặc các văn bản pháp lý khác bảo đảm đúng quy định và đầy đủ nội dung cần thiết.

Trong quá trình giải quyết vụ việc, luật sư có thể đại diện hoặc cùng khách hàng làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và các cơ quan có thẩm quyền khác; tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại, tư vấn yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai, yêu cầu bồi thường thiệt hại về vật chất và tổn thất tinh thần theo quy định của pháp luật. Đối với những vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều tài khoản mạng xã hội, nhiều người cùng chia sẻ hoặc phát tán thông tin sai sự thật, sự tham gia của luật sư sẽ giúp xây dựng phương án xử lý hiệu quả, bảo đảm việc sử dụng chứng cứ đúng quy định và nâng cao khả năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Ngoài ra, nếu qua quá trình nghiên cứu hồ sơ nhận thấy hành vi chưa đủ căn cứ để xử lý hình sự, luật sư sẽ tư vấn các biện pháp pháp lý khác như yêu cầu xử phạt vi phạm hành chính, yêu cầu gỡ bỏ thông tin vi phạm, cải chính công khai hoặc khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Việc có luật sư đồng hành ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp lựa chọn đúng hướng xử lý mà còn góp phần hạn chế những rủi ro pháp lý và bảo vệ hiệu quả danh dự, nhân phẩm, uy tín của người bị xâm phạm.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 20/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn