Bao giờ được tại ngoại? Điều kiện và trường hợp được tại ngoại theo quy định pháp luật

Trong các vụ án hình sự, một trong những câu hỏi được người bị buộc tội và người thân quan tâm nhất là: Bao giờ được tại ngoại? Nhiều người cho rằng chỉ cần gia đình làm đơn bảo lãnh hoặc nộp tiền là sẽ được về nhà trong thời gian điều tra. Tuy nhiên, đây là quan điểm chưa chính xác.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, pháp luật không sử dụng thuật ngữ "tại ngoại". Trên thực tế, "tại ngoại" được hiểu là trường hợp người bị buộc tội không bị tạm giam hoặc được thay thế biện pháp tạm giam bằng biện pháp ngăn chặn khác theo quy định của pháp luật. Việc có được tại ngoại hay không phụ thuộc vào tính chất vụ án, nhân thân người bị buộc tội và đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng trong từng trường hợp cụ thể.

1. Thế nào là được tại ngoại?

1.1. "Tại ngoại" không phải là thuật ngữ pháp lý

Bộ luật Tố tụng hình sự không quy định khái niệm "tại ngoại". Trong thực tiễn, thuật ngữ này được sử dụng để chỉ trường hợp người bị giữ, người bị bắt, bị can hoặc bị cáo không bị áp dụng biện pháp tạm giam hoặc được thay thế tạm giam bằng biện pháp ngăn chặn khác.

Điều này có nghĩa, người được tại ngoại vẫn có thể đang trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử và vẫn phải chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

1.2. Không phải mọi vụ án đều phải tạm giam

Theo nguyên tắc của Bộ luật Tố tụng hình sự, tạm giam chỉ là một trong các biện pháp ngăn chặn và không phải biện pháp bắt buộc đối với mọi vụ án hình sự.

Trong nhiều trường hợp, nếu việc tạm giam không thực sự cần thiết để ngăn chặn hành vi bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ, tiếp tục phạm tội hoặc gây khó khăn cho hoạt động tố tụng thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

2. Những trường hợp có thể được tại ngoại

2.1. Được áp dụng biện pháp bảo lĩnh

Theo Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam.

Người nhận bảo lĩnh có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật và cam kết quản lý, giám sát người được bảo lĩnh trong thời gian giải quyết vụ án.

Nếu người được bảo lĩnh vi phạm nghĩa vụ đã cam kết thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể hủy bỏ quyết định bảo lĩnh và áp dụng biện pháp tạm giam.

2.2. Được đặt tiền để bảo đảm

Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định người bị buộc tội trong một số trường hợp có thể được đặt tiền để bảo đảm nhằm thay thế biện pháp tạm giam.

Việc có được áp dụng biện pháp này hay không phụ thuộc vào tính chất của hành vi phạm tội, nhân thân người bị buộc tội, khả năng chấp hành nghĩa vụ và quyết định của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Khoản tiền đặt để bảo đảm không phải là khoản tiền để "mua" việc được tại ngoại mà là biện pháp bảo đảm người bị buộc tội thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

2.3. Được áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú

Trong một số vụ án, nếu xét thấy không cần thiết phải tạm giam thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú theo Điều 123 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Người được áp dụng biện pháp này vẫn được sinh hoạt, làm việc bình thường nhưng phải có mặt theo giấy triệu tập, không được tự ý rời khỏi phạm vi nơi cư trú nếu chưa được phép và phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.

3. Bao giờ có thể xin được tại ngoại?

3.1. Trong giai đoạn điều tra

Đây là giai đoạn mà nhiều yêu cầu thay thế biện pháp tạm giam được xem xét.

Nếu sau một thời gian điều tra, cơ quan điều tra nhận thấy việc tiếp tục tạm giam không còn cần thiết hoặc có đủ điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chặn khác thì có thể quyết định thay thế tạm giam bằng bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú theo quy định của pháp luật.

3.2. Trong giai đoạn truy tố

Khi hồ sơ được chuyển sang Viện kiểm sát, nếu xét thấy điều kiện áp dụng biện pháp tạm giam không còn thì Viện kiểm sát cũng có quyền quyết định thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn theo thẩm quyền.

Việc xem xét không chỉ dựa trên đề nghị của người bị buộc tội mà còn căn cứ vào toàn bộ hồ sơ vụ án và yêu cầu bảo đảm hoạt động tố tụng.

3.3. Trong giai đoạn xét xử

Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, Hội đồng xét xử hoặc Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án có thể xem xét việc tiếp tục áp dụng hoặc thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu có căn cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Trong thực tế, không ít trường hợp bị cáo được thay thế biện pháp tạm giam trước khi mở phiên tòa nếu không còn căn cứ phải tiếp tục áp dụng biện pháp này.

4. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc được tại ngoại

4.1. Tính chất và mức độ của hành vi phạm tội

Đối với các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, tội phạm có tổ chức, có nguy cơ bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội thì khả năng được thay thế biện pháp tạm giam thường thấp hơn.

Ngược lại, đối với những vụ án ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng nhưng có nhiều tình tiết thuận lợi thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ có thêm căn cứ để xem xét áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

4.2. Nhân thân của người bị buộc tội

Người có nơi cư trú rõ ràng, có nghề nghiệp ổn định, có thái độ hợp tác với cơ quan điều tra, thành khẩn khai báo và chưa từng vi phạm nghĩa vụ tố tụng thường có điều kiện thuận lợi hơn khi được xem xét thay thế biện pháp tạm giam.

Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều yếu tố được xem xét và không phải là căn cứ duy nhất để quyết định việc được tại ngoại.

4.3. Khả năng gây cản trở hoạt động tố tụng

Nếu có căn cứ cho rằng người bị buộc tội có thể bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ, đe dọa người làm chứng, thông cung hoặc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội thì việc tiếp tục áp dụng biện pháp tạm giam vẫn có thể được duy trì.

Ngược lại, khi những nguy cơ này không còn hoặc có thể được kiểm soát bằng biện pháp ngăn chặn khác thì cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét việc thay thế tạm giam.

5. Gia đình có thể làm đơn xin tại ngoại không?

Gia đình, người thân hoặc người bào chữa có thể gửi văn bản đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu cho rằng người bị buộc tội đủ điều kiện được áp dụng biện pháp thay thế tạm giam.

Tuy nhiên, việc gửi đơn không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ được chấp nhận. Cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá toàn diện các yếu tố của vụ án, quy định pháp luật và điều kiện cụ thể của người bị buộc tội trước khi đưa ra quyết định.

Do đó, việc chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh nhân thân tốt, nơi cư trú rõ ràng, quá trình chấp hành pháp luật và các căn cứ chứng minh không cần thiết phải tiếp tục tạm giam sẽ giúp việc xem xét có cơ sở hơn.

6. Có phải cứ nộp tiền là sẽ được tại ngoại?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất.

Đặt tiền để bảo đảm chỉ là một biện pháp ngăn chặn được Bộ luật Tố tụng hình sự quy định và chỉ được áp dụng khi cơ quan có thẩm quyền xét thấy đủ điều kiện theo luật định.

Không có quy định nào cho phép người bị buộc tội chỉ cần nộp tiền là đương nhiên được tại ngoại. Ngay cả khi có khả năng tài chính, nếu vụ án thuộc trường hợp cần thiết phải tiếp tục tạm giam để phục vụ điều tra, truy tố hoặc xét xử thì cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có thể từ chối áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm.

7. Vai trò của luật sư khi xin tại ngoại

Luật sư có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá khả năng được thay thế biện pháp tạm giam và lựa chọn phương án pháp lý phù hợp ngay từ giai đoạn đầu của vụ án. Thay vì chỉ thực hiện việc soạn đơn xin tại ngoại, luật sư sẽ nghiên cứu hồ sơ, đánh giá căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn, đối chiếu với các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự để xác định người bị buộc tội có đủ điều kiện được bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú hay không.

Trong quá trình tham gia tố tụng, luật sư có thể thu thập và cung cấp các tài liệu chứng minh nhân thân tốt của người bị buộc tội, nơi cư trú ổn định, nghề nghiệp rõ ràng, quá trình chấp hành pháp luật, thái độ hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng cũng như các tình tiết cho thấy việc tiếp tục tạm giam không còn cần thiết. Trên cơ sở đó, luật sư có thể kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn theo đúng quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, luật sư còn tư vấn cho gia đình và người bị buộc tội về quyền, nghĩa vụ trong từng giai đoạn tố tụng, hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, tài liệu cần thiết và giải thích rõ các điều kiện pháp lý để tránh những hiểu lầm như "chỉ cần nộp tiền là được tại ngoại" hoặc "cứ có đơn bảo lãnh thì chắc chắn được chấp nhận". Việc có luật sư đồng hành từ sớm không chỉ giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội mà còn góp phần bảo đảm các yêu cầu, kiến nghị được thực hiện đúng trình tự, đúng căn cứ pháp luật, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 08/7/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4,Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn