Ly hôn khi vợ/chồng mất năng lực hành vi dân sự – thủ tục đặc biệt ra sao?

Ly hôn trong trường hợp một bên vợ hoặc chồng mất năng lực hành vi dân sự là dạng vụ việc đặc biệt, đòi hỏi cách tiếp cận pháp lý thận trọng và nhân văn. Pháp luật không chỉ xem xét mong muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân của người còn lại, mà còn đặt trọng tâm vào việc bảo vệ quyền, lợi ích của người không còn khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Nếu không hiểu rõ thủ tục đặc thù, việc nộp đơn ly hôn rất dễ bị trả lại hoặc kéo dài, gây áp lực tâm lý và phát sinh rủi ro pháp lý cho các bên liên quan.

1. Xác định mất năng lực hành vi dân sự – điều kiện tiên quyết của thủ tục ly hôn

Trong quan hệ hôn nhân, một người bị bệnh tâm thần, sa sút trí tuệ hoặc mất khả năng nhận thức không đồng nghĩa với việc họ bị coi là mất năng lực hành vi dân sự. Theo Bộ luật Dân sự 2015, tình trạng này chỉ được pháp luật công nhận khi có quyết định tuyên bố của Tòa án, dựa trên kết luận giám định y khoa. Đây là bước pháp lý bắt buộc và có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ quá trình ly hôn sau đó.

Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 cho phép người còn lại được yêu cầu ly hôn nếu vợ hoặc chồng mất năng lực hành vi dân sự và đồng thời không còn khả năng duy trì đời sống hôn nhân bình thường. Tuy nhiên, trong thực tiễn, Tòa án thường xem xét rất kỹ hoàn cảnh cụ thể, mức độ phụ thuộc của người mất năng lực và trách nhiệm chăm sóc của người còn lại. Luật sư trong giai đoạn này sẽ tư vấn cho thân chủ thu thập hồ sơ y tế đầy đủ, tiến hành thủ tục yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự đúng trình tự, tránh việc yêu cầu ly hôn bị bác do chưa đủ căn cứ pháp lý.

2. Trình tự thủ tục ly hôn đặc biệt và những yêu cầu bắt buộc

Khác với các vụ ly hôn thông thường, khi một bên mất năng lực hành vi dân sự, Tòa án không thể trực tiếp lấy ý kiến của người đó về việc ly hôn. Thay vào đó, pháp luật yêu cầu phải xác định người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ để tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực. Việc xác định sai hoặc thiếu người đại diện hợp pháp là nguyên nhân phổ biến khiến hồ sơ bị đình chỉ hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Trong quá trình thụ lý, Tòa án sẽ xem xét không chỉ quan hệ hôn nhân mà còn cả vấn đề tài sản và nghĩa vụ sau ly hôn, với tiêu chí đảm bảo cho người mất năng lực hành vi dân sự không bị rơi vào tình trạng bất lợi. Việc chia tài sản chung, nếu có, thường được đánh giá chặt chẽ hơn, đặc biệt là các tài sản phục vụ nhu cầu sinh hoạt, chữa bệnh hoặc nuôi dưỡng lâu dài. Luật sư sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đề xuất phương án giải quyết hợp lý, vừa bảo vệ quyền lợi của thân chủ, vừa phù hợp với tinh thần nhân đạo của pháp luật.

3. Vai trò Luật sư trong định hướng giải quyết và bảo vệ lợi ích lâu dài

Trong các vụ ly hôn đặc biệt, Luật sư không chỉ là người đại diện về mặt thủ tục mà còn là người định hướng toàn bộ chiến lược pháp lý. Luật sư sẽ đánh giá khả năng được chấp nhận yêu cầu ly hôn, dự liệu các vấn đề phát sinh về tài sản, nghĩa vụ chăm sóc, cấp dưỡng và giám hộ sau khi hôn nhân chấm dứt. Việc chuẩn bị đầy đủ phương án ngay từ đầu giúp tránh tranh chấp kéo dài và hạn chế những xung đột không cần thiết giữa các thành viên trong gia đình.

Đối với người còn lại trong quan hệ hôn nhân, sự hỗ trợ của Luật sư giúp họ thực hiện quyền ly hôn một cách đúng luật, minh bạch và nhân văn. Đối với người mất năng lực hành vi dân sự, Luật sư gián tiếp góp phần bảo vệ quyền lợi bằng cách đảm bảo mọi quyết định của Tòa án đều được cân nhắc trên cơ sở lợi ích lâu dài, không để xảy ra tình trạng bị bỏ rơi hoặc xâm phạm quyền tài sản sau ly hôn. Đây chính là giá trị cốt lõi của việc áp dụng thủ tục đặc biệt trong những vụ việc nhạy cảm này.

_______________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Ngọc Châm; Ngày viết: 18/12/2025)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn