Ly hôn đơn phương khi vợ hoặc chồng không đồng ý: Thủ tục thực hiện thế nào?

Khi hôn nhân phát sinh mâu thuẫn nghiêm trọng, một bên muốn ly hôn nhưng bên còn lại không đồng ý, việc chấm dứt quan hệ hôn nhân thường gặp nhiều khó khăn. Có trường hợp vợ hoặc chồng không ký vào đơn, không hợp tác giải quyết hoặc cố tình vắng mặt khi Tòa án triệu tập. Vậy ly hôn đơn phương khi vợ hoặc chồng không đồng ý có được không, cần chuẩn bị hồ sơ gì và thủ tục thực hiện như thế nào?

Theo Điều 51 và Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ hoặc chồng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn theo quy định. Việc người còn lại không đồng ý không đồng nghĩa với việc người yêu cầu chắc chắn không thể ly hôn. Tuy nhiên, để được Tòa án chấp nhận, người yêu cầu cần đáp ứng điều kiện pháp luật và cung cấp căn cứ chứng minh tình trạng hôn nhân theo quy định.

1. Vợ hoặc chồng không đồng ý thì có được ly hôn đơn phương không?

Câu trả lời là có thể, nếu có căn cứ pháp luật để Tòa án giải quyết cho ly hôn. Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành, Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc người còn lại có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng, làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích hôn nhân không đạt được.

Như vậy, pháp luật không yêu cầu cả hai vợ chồng phải đồng ý thì mới được giải quyết ly hôn. Nếu một bên kiên quyết không đồng ý, người còn lại vẫn có thể nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết, nhưng cần chứng minh những căn cứ phù hợp với quy định pháp luật. Việc chỉ trình bày rằng không còn tình cảm hoặc không muốn tiếp tục chung sống có thể chưa đủ để Tòa án chấp nhận nếu không có tài liệu, tình tiết chứng minh tình trạng hôn nhân đã đáp ứng điều kiện luật định.

Các căn cứ có thể được xem xét tùy từng vụ việc, chẳng hạn hành vi bạo lực gia đình, ngoại tình hoặc vi phạm nghĩa vụ chung thủy, bỏ mặc gia đình, không thực hiện nghĩa vụ vợ chồng, hoặc những mâu thuẫn kéo dài khiến đời sống chung không thể tiếp tục. Tuy nhiên, từng hành vi cần được đánh giá trong bối cảnh cụ thể; không phải cứ có mâu thuẫn hoặc có một hành vi vi phạm là đương nhiên được giải quyết cho ly hôn.

Cần lưu ý thêm, theo khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Đây là hạn chế quyền yêu cầu ly hôn của người chồng trong trường hợp luật định, không phụ thuộc vào việc người vợ có đồng ý ly hôn hay không.

2. Hồ sơ ly hôn đơn phương khi vợ hoặc chồng không đồng ý gồm những gì?

Để yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn đơn phương, người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện về việc ly hôn và các tài liệu liên quan đến quan hệ hôn nhân, con chung, tài sản chung hoặc nghĩa vụ tài sản nếu có yêu cầu giải quyết.

Các giấy tờ thường cần có gồm giấy chứng nhận kết hôn; giấy tờ tùy thân của người khởi kiện; thông tin về nơi cư trú hoặc làm việc của người còn lại; giấy khai sinh của con chung nếu có; cùng tài liệu liên quan đến tài sản, khoản nợ chung và các yêu cầu khác cần Tòa án giải quyết. Nếu không giữ được bản chính giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ cần thiết, người yêu cầu nên kiểm tra khả năng xin cấp bản sao, trích lục hoặc thu thập tài liệu thay thế theo quy định áp dụng.

Đối với căn cứ ly hôn, người khởi kiện nên cung cấp những chứng cứ hiện có như tin nhắn, thư điện tử, tài liệu thể hiện việc sống ly thân, biên bản làm việc của cơ quan có thẩm quyền, tài liệu liên quan đến hành vi bạo lực gia đình hoặc các chứng cứ hợp pháp khác. Giá trị của từng tài liệu phụ thuộc vào nội dung, nguồn gốc, tính xác thực và mối liên hệ với tình trạng hôn nhân. Vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ cần tập trung vào những vấn đề thực sự cần chứng minh, tránh nộp tài liệu rời rạc nhưng không làm rõ được căn cứ yêu cầu ly hôn.

Nếu người còn lại không hợp tác, không cung cấp giấy tờ hoặc giữ giấy chứng nhận kết hôn, người khởi kiện không nên mặc nhiên cho rằng mình không thể thực hiện thủ tục. Cần nêu rõ tình trạng hồ sơ, cung cấp các tài liệu hiện có và đề nghị Tòa án hướng dẫn hoặc hỗ trợ thu thập chứng cứ trong phạm vi pháp luật cho phép.

3. Nộp đơn ly hôn đơn phương ở đâu?

Theo quy định về tố tụng dân sự, việc xác định Tòa án có thẩm quyền cần căn cứ vào loại yêu cầu, nơi cư trú hoặc làm việc của bị đơn và các tình tiết đặc biệt của vụ việc. Đối với vụ án ly hôn đơn phương thông thường, người khởi kiện nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo lãnh thổ, thường là Tòa án nơi người bị yêu cầu ly hôn cư trú hoặc làm việc. Việc xác định thẩm quyền cần áp dụng quy định tố tụng hiện hành, trong đó có những thay đổi về tổ chức và thẩm quyền của Tòa án có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.

Nếu vợ hoặc chồng đang cư trú ở địa phương khác, không rõ địa chỉ hiện tại hoặc đã ra nước ngoài, việc xác định Tòa án có thẩm quyền có thể phức tạp hơn. Người khởi kiện cần cung cấp thông tin về nơi cư trú, nơi làm việc cuối cùng hoặc địa chỉ liên hệ mà mình biết; đồng thời xác định vụ việc có yếu tố nước ngoài hay không để lựa chọn đúng cơ quan giải quyết.

Sau khi nhận đơn, Tòa án xem xét hồ sơ theo quy định. Nếu hồ sơ đáp ứng điều kiện, Tòa án thông báo về việc nộp tiền tạm ứng án phí trong trường hợp phải nộp; người khởi kiện thực hiện nghĩa vụ này và nộp lại biên lai để Tòa án xem xét thụ lý vụ án. Nếu đơn hoặc hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu, Tòa án có thể yêu cầu sửa đổi, bổ sung theo quy định.

4. Vợ hoặc chồng không ký đơn, không đến Tòa thì có giải quyết ly hôn được không?

Người yêu cầu ly hôn đơn phương không cần chữ ký đồng ý của người còn lại trên đơn khởi kiện. Đây là vụ án do một bên yêu cầu Tòa án giải quyết, khác với thủ tục thuận tình ly hôn vốn đòi hỏi cả hai bên cùng tự nguyện yêu cầu và đáp ứng các điều kiện luật định.

Trong quá trình giải quyết, Tòa án sẽ thực hiện việc thông báo, triệu tập và tiến hành các thủ tục tố tụng theo quy định. Nếu người còn lại không đến Tòa, việc giải quyết phụ thuộc vào lý do vắng mặt, tình trạng tống đạt giấy triệu tập và các điều kiện tố tụng cụ thể. Không phải mọi trường hợp vắng mặt đều khiến Tòa án phải đình chỉ hoặc không thể giải quyết; nếu đủ điều kiện luật định, vụ án có thể được xét xử vắng mặt đương sự.

Tuy nhiên, người khởi kiện vẫn cần hợp tác với Tòa án, cung cấp thông tin chính xác về địa chỉ của người còn lại và thực hiện các yêu cầu tố tụng hợp lệ. Nếu cố tình cung cấp địa chỉ không chính xác hoặc không bổ sung tài liệu theo yêu cầu, quá trình giải quyết có thể bị kéo dài hoặc phát sinh trở ngại.

Trong trường hợp người còn lại bỏ đi khỏi nơi cư trú, không rõ tung tích hoặc đã được Tòa án tuyên bố mất tích, cách giải quyết cần được xác định theo tình trạng pháp lý cụ thể. Khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn. Vì vậy, nếu không xác định được nơi cư trú của người còn lại trong thời gian dài, cần đánh giá hồ sơ để lựa chọn thủ tục phù hợp thay vì mặc nhiên coi việc không liên lạc được là căn cứ đủ để ly hôn.

5. Khi ly hôn đơn phương, Tòa án giải quyết quyền nuôi con và tài sản thế nào?

Việc một bên không đồng ý ly hôn không đồng nghĩa với việc họ đương nhiên mất quyền nuôi con hoặc quyền đối với tài sản chung. Nếu vợ chồng có con chung và không thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con, Tòa án xem xét các điều kiện bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con; con dưới 36 tháng tuổi về nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ các trường hợp luật định.

Đối với tài sản chung, Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định việc giải quyết trước hết dựa trên thỏa thuận của vợ chồng; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật. Việc chia tài sản cần xem xét chế độ tài sản của vợ chồng, nguồn gốc tài sản, công sức đóng góp, hoàn cảnh của gia đình và các yếu tố khác theo luật định. Tài sản riêng của mỗi bên được xác định và giải quyết theo quy định tương ứng.

Vì vậy, khi nộp đơn ly hôn đơn phương, người khởi kiện nên xác định rõ mình chỉ yêu cầu chấm dứt quan hệ hôn nhân hay đồng thời đề nghị Tòa án giải quyết quyền nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản và nghĩa vụ tài chính chung. Việc chuẩn bị yêu cầu cụ thể cùng chứng cứ liên quan sẽ giúp Tòa án có cơ sở xem xét đầy đủ quyền và nghĩa vụ của các bên.

6. Vai trò của luật sư khi thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương

Trong các vụ ly hôn đơn phương, đặc biệt khi một bên không đồng ý hoặc không hợp tác, việc xác định căn cứ ly hôn và chuẩn bị hồ sơ có ý nghĩa quan trọng. Luật sư có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng hôn nhân, rà soát các sự kiện và chứng cứ liên quan để xác định yêu cầu có phù hợp với Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 hay không. Qua đó, người yêu cầu có thể hiểu rõ những vấn đề cần chứng minh, tránh nhầm lẫn giữa mâu thuẫn thông thường với tình trạng hôn nhân trầm trọng theo quy định pháp luật.

Luật sư cũng có thể hỗ trợ chuẩn bị đơn khởi kiện, rà soát giấy tờ về kết hôn, con chung, tài sản và nghĩa vụ tài chính; xác định Tòa án có thẩm quyền theo quy định tố tụng hiện hành; đồng thời hướng dẫn cách xử lý khi thiếu giấy tờ, không có địa chỉ chính xác của người còn lại hoặc gặp khó khăn trong việc thu thập chứng cứ. Việc chuẩn bị đúng hồ sơ ngay từ đầu giúp hạn chế nguy cơ phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần và tránh kéo dài thời gian giải quyết do những thiếu sót có thể phòng ngừa.

Nếu vợ chồng có tranh chấp về quyền nuôi con, cấp dưỡng hoặc tài sản chung, luật sư có thể phân tích các căn cứ pháp lý, đánh giá chứng cứ và hỗ trợ xây dựng phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp. Đối với tranh chấp quyền nuôi con, việc chuẩn bị tài liệu chứng minh điều kiện chăm sóc, môi trường sống, thời gian dành cho con và khả năng bảo đảm sự phát triển của con có thể đóng vai trò quan trọng. Đối với tài sản, luật sư hỗ trợ làm rõ nguồn gốc, thời điểm hình thành, căn cứ xác định tài sản chung hoặc riêng và các nghĩa vụ liên quan.

Trong quá trình tố tụng, luật sư có thể hỗ trợ người yêu cầu thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng, chuẩn bị ý kiến, tài liệu và tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp theo phạm vi dịch vụ đã thỏa thuận. Trường hợp người còn lại cố tình vắng mặt, không hợp tác hoặc có yếu tố nước ngoài, luật sư có thể phân tích những trở ngại pháp lý và hướng xử lý phù hợp với hồ sơ thực tế. Tuy nhiên, việc có luật sư không bảo đảm chắc chắn Tòa án sẽ chấp nhận yêu cầu ly hôn; kết quả vẫn phụ thuộc vào căn cứ pháp luật, chứng cứ và quá trình giải quyết vụ án.

Kết luận: Khi vợ hoặc chồng không đồng ý ly hôn, người còn lại vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục ly hôn đơn phương nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Điều cần thiết là xác định đúng Tòa án có thẩm quyền, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và chứng minh căn cứ ly hôn. Nếu có tranh chấp về con chung, tài sản hoặc người còn lại không hợp tác, việc rà soát hồ sơ và lựa chọn hướng giải quyết phù hợp ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người yêu cầu.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 12/10/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn