Trưng cầu giám định trong vụ án dân sự theo quy định pháp luật hiện hành

1. Căn cứ pháp lý về trưng cầu giám định trong vụ án dân sự

Trưng cầu giám định trong tố tụng dân sự được điều chỉnh trực tiếp bởi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, hiện đang còn hiệu lực. Các quy định cốt lõi liên quan đến nội dung này được ghi nhận tại Điều 102, Điều 103, Điều 104 và Điều 105 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Theo khoản 1 Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong trường hợp cần xác định tình tiết của vụ việc mà không thể tự mình kết luận được thì Tòa án ra quyết định trưng cầu giám định.

Quy định này xác lập trưng cầu giám định là quyền và trách nhiệm của Tòa án khi việc làm rõ tình tiết vụ án đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà người tiến hành tố tụng không có khả năng tự đánh giá.

2. Trưng cầu giám định là gì trong tố tụng dân sự?

Trưng cầu giám định trong vụ án dân sự được hiểu là việc Tòa án yêu cầu cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có chuyên môn theo quy định của pháp luật tiến hành giám định đối với đối tượng cần xác định, từ đó đưa ra kết luận chuyên môn làm căn cứ giải quyết vụ án. Kết luận giám định không thay thế cho phán quyết của Tòa án nhưng là một nguồn chứng cứ quan trọng để Tòa án xem xét, đánh giá khi ra bản án hoặc quyết định.

Trong thực tiễn, trưng cầu giám định thường được áp dụng đối với các vấn đề như xác định chữ ký, chữ viết trong hợp đồng, xác định tỷ lệ thương tật, tình trạng tâm thần, mức độ hư hỏng tài sản, nguồn gốc giấy tờ, hoặc các yếu tố kỹ thuật chuyên sâu khác mà đương sự có tranh chấp.

3. Chủ thể có quyền yêu cầu trưng cầu giám định

Không chỉ Tòa án, mà đương sự cũng có quyền đề nghị trưng cầu giám định khi xét thấy cần thiết. Căn cứ điểm h khoản 2 Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đương sự có quyền yêu cầu Tòa án trưng cầu giám định.

Quy định này bảo đảm cho đương sự quyền chủ động trong việc thu thập, bổ sung chứng cứ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tuy nhiên, việc có chấp nhận yêu cầu hay không vẫn thuộc thẩm quyền xem xét, quyết định của Tòa án trên cơ sở tính cần thiết và hợp pháp của yêu cầu giám định.

4. Trình tự, thủ tục trưng cầu giám định trong vụ án dân sự

Bước 1. Xác định sự cần thiết phải giám định
Trong quá trình giải quyết vụ án, khi có tình tiết liên quan đến chuyên môn mà người tiến hành tố tụng không thể tự mình kết luận, Tòa án xem xét việc trưng cầu giám định theo khoản 1 Điều 102 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Bước 2. Đề nghị trưng cầu giám định
Đương sự có quyền đề nghị Tòa án trưng cầu giám định để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình theo điểm h khoản 2 Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Trường hợp cần thiết, Tòa án có thể chủ động trưng cầu giám định mà không phụ thuộc vào yêu cầu của đương sự.

Bước 3. Tòa án xem xét và quyết định trưng cầu giám định
Sau khi xem xét tính cần thiết, Tòa án ban hành quyết định trưng cầu giám định. Nội dung quyết định phải phù hợp với quy định tại Điều 103 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bao gồm đối tượng, nội dung giám định, cơ quan hoặc cá nhân giám định và thời hạn thực hiện.

Bước 4. Thực hiện giám định
Cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được trưng cầu có trách nhiệm tiến hành giám định theo đúng quyết định của Tòa án. Đương sự có nghĩa vụ cung cấp tài liệu, mẫu vật phục vụ giám định theo yêu cầu.

Bước 5. Kết luận giám định
Sau khi hoàn thành, cơ quan giám định lập kết luận giám định bằng văn bản và gửi cho Tòa án. Kết luận giám định là nguồn chứng cứ được Tòa án xem xét, đánh giá khi giải quyết vụ án.

Bước 6. Giám định bổ sung hoặc giám định lại (nếu có)
Trường hợp kết luận giám định chưa rõ ràng, chưa đầy đủ hoặc có căn cứ cho rằng không chính xác, đương sự có quyền đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại theo Điều 104 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; việc chấp nhận hay không do Tòa án quyết định.

5. Giá trị pháp lý của kết luận giám định

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ của vụ án. Tuy nhiên, kết luận giám định không có giá trị tuyệt đối mà phải được Tòa án đánh giá cùng với các chứng cứ khác theo nguyên tắc đánh giá chứng cứ toàn diện, khách quan.

Trong trường hợp có căn cứ cho rằng kết luận giám định không chính xác, không đầy đủ hoặc có vi phạm về trình tự, thủ tục, đương sự có quyền đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại. Quyền này được ghi nhận tại Điều 104 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nhằm bảo đảm tính khách quan và chính xác của hoạt động giám định.

6. Chi phí giám định và nghĩa vụ tạm ứng chi phí

Một vấn đề thực tiễn thường được quan tâm là chi phí giám định. Theo nguyên tắc chung của tố tụng dân sự, người yêu cầu trưng cầu giám định có nghĩa vụ tạm ứng chi phí giám định, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác. Việc phân bổ chi phí giám định cuối cùng sẽ được Tòa án xem xét, quyết định trong bản án hoặc quyết định giải quyết vụ việc.

Kết luận

Trưng cầu giám định trong vụ án dân sự là biện pháp tố tụng quan trọng nhằm làm rõ các tình tiết mang tính chuyên môn, góp phần bảo đảm việc giải quyết vụ án khách quan, đúng pháp luật. Việc hiểu rõ căn cứ pháp lý, trình tự thủ tục và giá trị pháp lý của kết luận giám định giúp đương sự chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về Trưng cầu giám định trong vụ án dân sự. Mong rằng qua bài viết, công ty của chúng tôi đã có thể giúp bạn giải đáp được phần nào băn khoăn, thắc mắc và giúp bạn có thể nắm được những nội dung cơ bản về vấn đề này.

_____________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Hương Lan; Ngày viết: 31/12/2025)

____________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

ĐT: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htc-law.com ; https://htcvn.vn ; https://luatsuchoban.vn