Hòa giải tiền tố tụng có bắt buộc không?

1. Hòa giải tiền tố tụng là gì?

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 2 Luật hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 quy định:

“1. Hòa giải viên tại Tòa án (sau đây gọi là Hòa giải viên) là người có đủ điều kiện, được Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm để tiến hành hòa giải tranh chấp.

2. Hòa giải tại Tòa án là hoạt động hòa giải do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ việc dân sự, nhằm hỗ trợ các bên tham gia hòa giải thỏa thuận giải quyết vụ việc dân sự theo quy định của Luật này”.

Hòa giải tiền tố tụng là quá trình các bên tranh chấp thương lượng, đối thoại hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ hòa giải trước khi nộp đơn khởi kiện ra Tòa. Mục đích của bước này là giảm thiểu việc phải giải quyết bằng con đường tố tụng, tiết kiệm thời gian – chi phí và tạo điều kiện để các bên tự thỏa thuận. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện. Pháp luật Việt Nam chỉ quy định một số nhóm tranh chấp phải thực hiện hòa giải tiền tố tụng thì hồ sơ mới đủ điều kiện được Tòa án thụ lý.

2. Hòa giải tiền tố tụng có bắt buộc không?

KHÔNG bắt buộc đối với tất cả các vụ việc.
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định điều kiện nộp đơn khởi kiện tại Điều 187 – Điều 192, và trong quy định này không yêu cầu hòa giải tiền tố tụng là điều kiện bắt buộc cho mọi tranh chấp. Như vậy, phần lớn vụ kiện dân sự – thương mại – hôn nhân có thể nộp đơn trực tiếp và sau đó Tòa án sẽ tiến hành hòa giải trong giai đoạn chuẩn bị xét xử theo Điều 205 – Điều 212 BLTTDS 2015.

Điều khiến nhiều người hiểu nhầm “phải hòa giải trước” chính là do pháp luật có một số trường hợp đặc thù bắt buộc phải hòa giải tiền tố tụng . Nếu không thực hiện, Tòa án sẽ từ chối thụ lý hồ sơ. Vì vậy, muốn biết có phải hòa giải trước hay không cần xem đúng loại tranh chấp.

3. Các trường hợp phải hòa giải tiền tố tụng trước khi khởi kiện

3.1 Tranh chấp đất đai về quyền sử dụng đất – BẮT BUỘC

- Áp dụng khi tranh chấp liên quan đến việc ai có quyền sử dụng đất.

- Theo Điều 202 Luật Đất đai 2013 quy định hòa giải tại UBND cấp xã là bước bắt buộc trước khi khởi kiện.

- Nếu không có biên bản hòa giải tại xã, Tòa án sẽ không thụ lý (Điều 203 Luật Đất đai 2013).

3.2 Một số tranh chấp lao động cá nhân – BẮT BUỘC

- Tranh chấp về tiền lương, quyền lợi, chế độ, nội quy lao động…

- Theo Điều 188 Bộ luật Lao động 2019 quy định phải hòa giải thông qua hòa giải viên lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt được khởi kiện ngay.

- Nếu không có biên bản hòa giải hợp lệ, yêu cầu gửi Tòa án có thể bị trả lại.

Đất đai (xác định quyền sử dụng đất) và một số tranh chấp lao động là hai nhóm điển hình phải hòa giải tiền tố tụng.

4. Các trường hợp không bắt buộc hòa giải tiền tố tụng

Người khởi kiện có thể nộp đơn trực tiếp lên Tòa án, không cần hòa giải trước, đối với các tranh chấp sau:

- Tranh chấp hợp đồng dân sự: vay tiền, mua bán tài sản, hợp đồng dịch vụ…

- Tranh chấp thừa kế, phân chia di sản, yêu cầu xác định quyền sở hữu tài sản.

- Tranh chấp hôn nhân gia đình: ly hôn, tranh chấp nuôi con, chia tài sản khi ly hôn.

- Tranh chấp đất đai nhưng không liên quan đến quyền sử dụng đất (ví dụ tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng).

- Một số tranh chấp lao động thuộc nhóm được khởi kiện thẳng theo luật.

Ở những trường hợp trên, Tòa án vẫn sẽ tiến hành hòa giải sau khi thụ lý nhưng kết quả hòa giải là tự nguyện, không ép buộc các bên phải chấp nhận.

5. Lợi ích của hòa giải tiền tố tụng

Mặc dù không phải lúc nào cũng là điều kiện bắt buộc, hòa giải trước vẫn đem lại nhiều lợi ích thực tế:

- Tăng khả năng đạt thỏa thuận sớm, giảm mâu thuẫn.

- Tiết kiệm thời gian, chi phí so với khởi kiện và tranh tụng.

- Hạn chế rủi ro pháp lý khi vụ việc lên Tòa.

- Tránh gây căng thẳng trong các quan hệ gia đình, láng giềng, doanh nghiệp.

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần văn bản thương lượng hoặc biên bản làm việc trung gian cũng đủ hỗ trợ chứng minh thiện chí khi khởi kiện sau này.

Tóm lại, việc hòa giải tiền tố tụng có bắt buộc hay không sẽ phụ thuộc vào từng loại tranh chấp và quy định của pháp luật hiện hành. Trong một số trường hợp, đây là điều kiện tiên quyết trước khi khởi kiện; nhưng cũng có trường hợp người dân có thể nộp đơn ra Tòa án ngay mà không cần hòa giải trước. Hiểu đúng quy định sẽ giúp quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra nhanh chóng, tránh mất thời gian và chi phí không cần thiết.

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Khánh Linh – Ngày viết: 30/12/2025)

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn

Các bài viết liên quan: