Giành quyền nuôi con: Những yếu tố quyết định theo góc nhìn của luật sư

Trong các vụ án ly hôn, tranh chấp quyền nuôi con thường là vấn đề khiến cha mẹ quan tâm và khó thống nhất nhất. Nhiều người cho rằng chỉ cần có thu nhập cao hơn, có nhà riêng hoặc là mẹ thì chắc chắn sẽ được Tòa án giao con. Tuy nhiên, pháp luật không xác định quyền nuôi con chỉ dựa trên một yếu tố riêng lẻ mà đặt trọng tâm vào quyền lợi về mọi mặt của con. Vậy những yếu tố nào thực sự có ý nghĩa khi Tòa án xem xét người trực tiếp nuôi con và người đang muốn giành quyền nuôi con cần chuẩn bị gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

1. Quyền nuôi con sau khi ly hôn được xác định như thế nào?

1.1. Cha mẹ có thể thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Trường hợp cha mẹ thỏa thuận được người trực tiếp nuôi con thì Tòa án xem xét sự thỏa thuận đó trên cơ sở bảo đảm quyền lợi của con.

Vì vậy, không phải mọi trường hợp ly hôn đều bắt buộc phải tranh chấp quyền nuôi con. Nếu cha mẹ có thể thống nhất được người trực tiếp nuôi, mức cấp dưỡng và việc bảo đảm quyền thăm nom của người còn lại thì việc giải quyết có thể thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, nếu cả cha và mẹ đều yêu cầu được trực tiếp nuôi con thì Tòa án phải xem xét điều kiện thực tế của từng bên và quyết định dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con.

1.2. Tòa án ưu tiên quyền lợi về mọi mặt của con

Khi cha mẹ không thỏa thuận được, khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.

Điểm đáng chú ý là từ ngày 01/7/2024, Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn cụ thể hơn các tiêu chí để đánh giá “quyền lợi về mọi mặt của con”. Vì vậy, khi tranh chấp quyền nuôi con, việc chứng minh không nên chỉ tập trung vào thu nhập hoặc tài sản mà cần chứng minh tổng thể khả năng chăm sóc, môi trường sống, sự gắn bó và sự ổn định mà cha hoặc mẹ có thể mang lại cho con.

1.3. Con dưới 36 tháng tuổi có được ưu tiên giao cho mẹ không?

Theo khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Như vậy, quy định này không có nghĩa cứ có con dưới 36 tháng tuổi thì người mẹ đương nhiên được quyền nuôi con trong mọi trường hợp. Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP đã hướng dẫn những trường hợp người mẹ không đủ điều kiện, trong đó có trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp chăm sóc con; có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng tại nơi cư trú và không có tài sản khác để chăm sóc, nuôi dưỡng con; hoặc không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Do đó, khi tranh chấp quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi, việc đánh giá điều kiện thực tế của người mẹ vẫn có ý nghĩa quan trọng.

2. Những yếu tố quyết định quyền nuôi con theo pháp luật hiện hành

2.1. Điều kiện và khả năng trực tiếp chăm sóc con

Một trong những yếu tố quan trọng là khả năng thực tế của cha hoặc mẹ trong việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Theo Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án phải đánh giá cả khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại, bóc lột.

Điều này cho thấy người có thu nhập cao hơn chưa chắc đã được giao quyền nuôi con nếu không có điều kiện trực tiếp chăm sóc hoặc môi trường sống không phù hợp. Ngược lại, người có thu nhập không quá cao vẫn có thể được giao nuôi con nếu chứng minh được khả năng chăm sóc ổn định và đáp ứng tốt các nhu cầu cần thiết của con.

Vấn đề quan trọng không chỉ là “có bao nhiêu tiền” mà còn là ai thực sự có khả năng dành thời gian, chăm sóc, giáo dục và bảo đảm an toàn cho con trong cuộc sống hằng ngày.

2.2. Sự ổn định về môi trường sống và giáo dục

Tòa án còn xem xét việc giao con cho ai có thể bảo đảm sự ổn định và hạn chế sự xáo trộn về môi trường sống, giáo dục của con. Đây là một trong những tiêu chí được quy định trực tiếp tại Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.

Chẳng hạn, nếu một bên đang trực tiếp chăm sóc con ổn định, con đang học tập tại một môi trường phù hợp và có sự gắn bó với nơi ở hiện tại, thì việc thay đổi hoàn toàn môi trường sống có thể được xem xét khi Tòa án đánh giá quyền lợi của con.

Vì vậy, khi muốn giành quyền nuôi con, cha hoặc mẹ cần chứng minh không chỉ khả năng tài chính mà còn phải cho thấy môi trường sống, học tập và sinh hoạt mà mình có thể bảo đảm cho con là phù hợp và ổn định.

2.3. Sự gắn bó và quan tâm của cha, mẹ đối với con

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án xem xét sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ và mức độ quan tâm của cha, mẹ đối với con.

Trong thực tế, yếu tố này có thể được thể hiện thông qua quá trình ai là người thường xuyên chăm sóc con, đưa đón con đi học, chăm sóc khi con ốm, phối hợp với nhà trường, tham gia các hoạt động của con và đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.

Do đó, nếu một bên chỉ tập trung chứng minh mình có tài sản hoặc thu nhập cao nhưng không chứng minh được quá trình thực tế chăm sóc con, lợi thế về tài chính chưa chắc quyết định kết quả tranh chấp.

2.4. Khả năng duy trì mối quan hệ của con với cha hoặc mẹ còn lại

Quyền lợi của con không chỉ nằm ở việc được sống với ai mà còn bao gồm quyền được duy trì mối quan hệ với cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con. Đây cũng là tiêu chí được Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP yêu cầu xem xét.

Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom con và không ai được cản trở việc thực hiện quyền này theo Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Đồng thời, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định pháp luật.

Vì vậy, nếu một bên có hành vi ngăn cản con gặp gỡ, duy trì quan hệ với cha hoặc mẹ còn lại thì đây có thể là vấn đề bất lợi khi Tòa án đánh giá toàn diện quyền lợi của con.

2.5. Nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên

Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng nguyện vọng của con không đồng nghĩa với việc con lựa chọn ai thì chắc chắn được giao cho người đó nuôi.

Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP quy định việc lấy ý kiến của con phải bảo đảm thân thiện, phù hợp với tâm lý, độ tuổi và mức độ trưởng thành của con; không lấy ý kiến trước mặt cha, mẹ để tránh tạo áp lực tâm lý và không được ép buộc, gây áp lực hoặc căng thẳng cho con.

Bên cạnh nguyện vọng được sống cùng cha hoặc mẹ, Tòa án còn xem xét nguyện vọng của con được sống cùng anh, chị, em nếu có nhằm bảo đảm sự ổn định về tâm lý và tình cảm của con.

3. Những quan niệm sai lầm khi tranh chấp quyền nuôi con

3.1. Có thu nhập cao hơn thì chắc chắn được nuôi con

Đây là một trong những quan niệm phổ biến nhưng không hoàn toàn đúng. Khả năng tài chính là một yếu tố cần xem xét, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định người trực tiếp nuôi con.

Nếu một bên có thu nhập rất cao nhưng thường xuyên đi công tác, không có thời gian trực tiếp chăm sóc con hoặc không chứng minh được môi trường sống phù hợp, thì lợi thế về tài chính có thể không đủ để quyết định quyền nuôi con.

Ngược lại, người có mức thu nhập vừa phải nhưng có công việc ổn định, có thời gian chăm sóc con, môi trường sống phù hợp và có sự gắn bó tốt với con vẫn có thể được Tòa án xem xét giao trực tiếp nuôi con.

3.2. Là mẹ thì chắc chắn được nuôi con

Pháp luật có quy định ưu tiên người mẹ trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong điều kiện luật định, nhưng không có quy định chung rằng mọi trường hợp ly hôn thì mẹ đương nhiên được nuôi con. Với con từ đủ 36 tháng tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét quyền lợi về mọi mặt của con dựa trên các điều kiện cụ thể của cha và mẹ.

Vì vậy, người mẹ muốn giành quyền nuôi con vẫn cần chuẩn bị chứng cứ để chứng minh điều kiện thực tế của mình và khả năng bảo đảm quyền lợi của con.

3.3. Con từ đủ 07 tuổi muốn ở với ai thì người đó chắc chắn được nuôi

Nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi là một yếu tố quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất. Tòa án vẫn phải đánh giá tổng thể điều kiện chăm sóc, sự gắn bó, môi trường sống, giáo dục, sự ổn định và các quyền lợi khác của con.

Cha mẹ cũng không nên tác động, ép buộc hoặc hướng dẫn con đưa ra lựa chọn có lợi cho mình. Việc tạo áp lực cho con có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý của trẻ và không phù hợp với yêu cầu lấy ý kiến được hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.

4. Cần chuẩn bị gì khi muốn giành quyền nuôi con?

4.1. Chứng minh điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng con

Người muốn được trực tiếp nuôi con cần chuẩn bị các tài liệu có thể chứng minh điều kiện thực tế của mình như công việc, thu nhập, nơi ở, thời gian dành cho con và quá trình trực tiếp chăm sóc con.

Điều quan trọng là các tài liệu này phải phản ánh được khả năng thực tế trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con chứ không chỉ chứng minh một mức thu nhập cao.

4.2. Chứng minh quá trình trực tiếp chăm sóc con

Trong nhiều vụ án, việc ai là người trực tiếp chăm sóc con trong thời gian dài có thể trở thành vấn đề cần được làm rõ. Những tài liệu liên quan đến việc học tập, chăm sóc sức khỏe, sinh hoạt và các hoạt động thường ngày của con có thể giúp làm rõ mức độ quan tâm, gắn bó của cha hoặc mẹ đối với con.

Tuy nhiên, việc thu thập và sử dụng chứng cứ cần tuân thủ quy định của pháp luật tố tụng. Không nên vì muốn giành quyền nuôi con mà sử dụng các phương thức xâm phạm đời tư, danh dự hoặc quyền lợi hợp pháp của người còn lại.

4.3. Chứng minh môi trường sống phù hợp với con

Một nơi ở ổn định, điều kiện học tập phù hợp và môi trường sinh hoạt an toàn là những vấn đề cần được xem xét khi đánh giá quyền lợi của con.

Nếu người muốn nuôi con dự kiến thay đổi nơi ở, chuyển trường hoặc đưa con đến một môi trường hoàn toàn mới thì cũng cần cân nhắc mức độ xáo trộn đối với con. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý vì Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP yêu cầu xem xét yếu tố ổn định và hạn chế sự xáo trộn môi trường sống, giáo dục của con.

4.4. Không biến tranh chấp quyền nuôi con thành cuộc tranh chấp giữa cha và mẹ

Mục tiêu của việc giải quyết quyền nuôi con không phải là xác định người “thắng” hay người “thua” trong quan hệ vợ chồng mà là xác định phương án bảo đảm tốt nhất quyền lợi của con.

Vì vậy, việc liên tục nói xấu người còn lại trước mặt con, ngăn cản con gặp cha hoặc mẹ hoặc tạo áp lực để con lựa chọn một bên có thể khiến tranh chấp trở nên căng thẳng hơn và ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của trẻ.

5. Vai trò của luật sư khi tranh chấp quyền nuôi con

5.1. Đánh giá đúng lợi thế pháp lý của từng bên

Trong tranh chấp quyền nuôi con, luật sư không chỉ dựa vào thông tin như “tôi có nhà”, “tôi có thu nhập cao” hoặc “tôi là mẹ của cháu” để đưa ra nhận định. Điều quan trọng là phải đặt toàn bộ hoàn cảnh của gia đình trong các tiêu chí mà pháp luật yêu cầu Tòa án xem xét.

Luật sư có thể rà soát độ tuổi của con, tình trạng chăm sóc hiện tại, điều kiện về thời gian, công việc, thu nhập, nơi ở, môi trường học tập, sự gắn bó giữa con với cha mẹ và những vấn đề khác có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của con. Từ đó, luật sư giúp khách hàng nhận diện điểm mạnh, điểm yếu trong yêu cầu giành quyền nuôi con và xây dựng phương án phù hợp thay vì chỉ dựa vào suy đoán hoặc kinh nghiệm truyền miệng.

5.2. Hỗ trợ xây dựng hệ thống chứng cứ

Một trong những vấn đề quan trọng nhất trong tranh chấp quyền nuôi con là chứng cứ. Luật sư có thể hướng dẫn khách hàng xác định tài liệu nào cần thiết để chứng minh điều kiện chăm sóc, khả năng nuôi dưỡng, môi trường sống và quá trình trực tiếp chăm sóc con.

Đối với trường hợp một bên cho rằng người còn lại không đủ điều kiện nuôi con, luật sư cũng cần đánh giá tính hợp pháp và giá trị chứng minh của tài liệu trước khi đưa vào hồ sơ. Không phải mọi thông tin thu thập được đều có thể sử dụng tùy ý trong quá trình giải quyết vụ án.

5.3. Bảo vệ quyền lợi của con trong quá trình giải quyết

Luật sư cũng có vai trò giúp khách hàng tiếp cận tranh chấp theo hướng bảo vệ quyền lợi lâu dài của con. Trong trường hợp con từ đủ 07 tuổi trở lên, việc lấy ý kiến của con phải được thực hiện phù hợp với tâm lý, độ tuổi và mức độ trưởng thành, không gây áp lực hoặc ép buộc con.

Do đó, luật sư có thể tư vấn cho cha mẹ cách ứng xử phù hợp, hạn chế việc tác động đến con và tránh những hành vi có thể khiến trẻ bị đặt vào tình trạng phải lựa chọn giữa cha và mẹ.

5.4. Tham gia tố tụng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng

Khi tranh chấp quyền nuôi con được đưa ra Tòa án, luật sư có thể hỗ trợ khách hàng chuẩn bị hồ sơ, xác định yêu cầu, trình bày quan điểm, cung cấp chứng cứ và tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình tố tụng.

Đặc biệt, đối với những vụ việc có nhiều con chung, con ở các độ tuổi khác nhau, cha mẹ có điều kiện kinh tế tương đương hoặc một bên có những vấn đề ảnh hưởng đến khả năng trực tiếp chăm sóc con, việc xây dựng lập luận pháp lý cần được thực hiện trên cơ sở từng trường hợp cụ thể. Luật sư có thể giúp phân tích từng yếu tố thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi vụ án.

5.5. Hỗ trợ giải quyết sau khi có quyết định về người trực tiếp nuôi con

Việc xác định người trực tiếp nuôi con không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của người còn lại đối với con. Sau ly hôn, người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom và chăm sóc con theo quy định pháp luật; đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nếu thuộc trường hợp phải cấp dưỡng.

Trong trường hợp điều kiện thực tế thay đổi, pháp luật cũng có cơ chế yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con theo quy định tại Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình. Vì vậy, luật sư có thể tiếp tục hỗ trợ khi phát sinh tranh chấp về việc thăm nom, cấp dưỡng hoặc yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Kết luận

Giành quyền nuôi con không đơn thuần là chứng minh ai có điều kiện kinh tế tốt hơn mà là chứng minh ai có khả năng bảo đảm tốt hơn quyền lợi về mọi mặt của con trong hoàn cảnh cụ thể. Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án phải xem xét tổng thể các yếu tố theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và hướng dẫn tại Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP. Vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ và phương án bảo vệ quyền lợi ngay từ đầu có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt đối với những vụ án mà cả cha và mẹ đều yêu cầu được trực tiếp nuôi con.

_________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của Luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đoàn Ngọc Khánh; Ngày viết: 06/8/2026)

___________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: P401, Tầng 4, Tòa nhà đa năng, số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn