Chồng/vợ bị mất năng lực hành vi dân sự: Có ly hôn được không?

Khi một bên vợ hoặc chồng bị mất năng lực hành vi dân sự do bệnh tâm thần hoặc các bệnh lý khác khiến không thể nhận thức, làm chủ hành vi, nhiều người băn khoăn liệu có được ly hôn hay không. Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc ly hôn trong trường hợp này vẫn có thể được giải quyết nhưng phải đáp ứng những điều kiện và thủ tục chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người mất năng lực hành vi dân sự. Với kinh nghiệm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hỗ trợ khách hàng tư vấn, chuẩn bị hồ sơ và giải quyết các thủ tục ly hôn trong trường hợp đặc biệt, bảo đảm đúng quy định pháp luật và hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh.

1. Quy định pháp luật về ly hôn

1.1 Khái niệm ly hôn

Theo Khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, ly hôn được hiểu là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Điều này đồng nghĩa, quan hệ hôn nhân chỉ chính thức chấm dứt khi Tòa án ban hành bản án hoặc quyết định công nhận ly hôn theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định.

1.2 Quyền yêu cầu giải quyết ly hôn

Theo Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ, chồng hoặc cả hai bên đều có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi quan hệ hôn nhân không thể tiếp tục duy trì.

Pháp luật cũng cho phép cha, mẹ hoặc người thân thích khác được quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn trong trường hợp một bên vợ hoặc chồng bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác dẫn đến không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời người này là nạn nhân của bạo lực gia đình do chính người còn lại gây ra, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe và tinh thần của họ.

Ngoài ra, pháp luật cũng đặt ra giới hạn đối với quyền yêu cầu ly hôn của người chồng. Cụ thể, chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi người vợ đang mang thai, đang sinh con hoặc đang trực tiếp nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

2. Trường hợp ly hôn khi chồng/vợ bị mất năng lực hành vi dân sự

2.1 Quy định về mất năng lực hành vi dân sự

Theo Điều 22 Bộ luật Dân sự năm 2015, một người sẽ bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự khi người đó do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình. Việc tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự phải được thực hiện trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần và theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan. Đồng thời, khi không còn căn cứ xác định một người bị mất năng lực hành vi dân sự thì theo yêu cầu của chính người đó, người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án có thể ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trước đó.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định các giao dịch dân sự của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật của họ xác lập và thực hiện.

Như vậy, trong trường hợp muốn thực hiện thủ tục ly hôn với người chồng không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi, trước tiên cần yêu cầu Tòa án tuyên bố người chồng là người mất năng lực hành vi dân sự theo đúng quy định pháp luật. Đây là cơ sở cần thiết để Tòa án xem xét, giải quyết vụ việc ly hôn bởi người bị mất năng lực hành vi dân sự không thể tự mình tham gia và thực hiện các thủ tục tố tụng.

2.2 Thủ tục ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự

Bước 1: Yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự

Để thực hiện ly hôn với người vợ hoặc chồng không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi, trước tiên cần yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự theo Điều 22 Bộ luật Dân sự năm 2015. Người yêu cầu phải nộp đơn đến Tòa án có thẩm quyền, trong đó thể hiện đầy đủ thông tin về người yêu cầu, nội dung yêu cầu, lý do và căn cứ của yêu cầu. Kèm theo đơn là các tài liệu, chứng cứ chứng minh tình trạng bệnh lý của người bị yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự.

Trong quá trình giải quyết, Tòa án sẽ tiến hành trưng cầu giám định pháp y tâm thần. Sau khi xem xét hồ sơ và kết quả giám định, Tòa án sẽ mở phiên họp để quyết định có chấp nhận yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự hay không.

Bước 2: Tòa án chỉ định người đại diện hoặc người giám hộ

Sau khi có quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, Tòa án sẽ xem xét chỉ định người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ cho người bị mất năng lực hành vi dân sự theo quy định tại các Điều 46, 47, 48, 49 và Điều 50 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Trong vụ án ly hôn, người còn lại trong quan hệ hôn nhân thường không được đồng thời đại diện cho người bị mất năng lực hành vi dân sự nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người này được bảo vệ khách quan.

Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ ly hôn

Người yêu cầu cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ ly hôn theo quy định pháp luật, bao gồm: Đơn xin ly hôn theo mẫu của Tòa án; Quyết định của Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự; Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn bản gốc; Bản sao chứng thực CCCD/CMND hoặc hộ chiếu của các bên; Bản sao chứng thực sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận cư trú;Bản sao giấy khai sinh của các con chung; Các tài liệu, chứng cứ liên quan đến tài sản, quyền nuôi con hoặc nghĩa vụ tài chính khác nếu có tranh chấp.

Bước 4: Nộp hồ sơ khởi kiện ly hôn

Hồ sơ ly hôn được nộp tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc theo quy định tại Khoản 1 Điều 35 và Khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Người yêu cầu có thể nộp trực tiếp tại Tòa án hoặc gửi thông qua dịch vụ bưu chính.

Bước 5: Tòa án tiếp nhận và xem xét hồ sơ

Sau khi nhận hồ sơ, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án sẽ tiến hành xem xét tính hợp lệ của hồ sơ. Nếu hồ sơ đầy đủ và đúng quy định, Tòa án sẽ ra thông báo yêu cầu người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm.

Bước 6: Nộp tiền tạm ứng án phí

Người yêu cầu thực hiện việc nộp tiền tạm ứng án phí tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền và nộp lại biên lai cho Tòa án để hoàn tất thủ tục thụ lý vụ án ly hôn theo quy định pháp luật.

Đối với trường hợp ly hôn có liên quan đến người mất năng lực hành vi dân sự, Tòa án sẽ không tiến hành thủ tục hòa giải theo Khoản 3 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Bước 7: Tòa án giải quyết vụ án ly hôn

Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án sẽ tiến hành các thủ tục tố tụng cần thiết như lấy lời khai, thu thập chứng cứ, xác minh các tình tiết liên quan và đưa vụ án ra xét xử theo quy định pháp luật.

Trường hợp không đồng ý với bản án hoặc quyết định của Tòa án sơ thẩm, các bên vẫn có quyền kháng cáo để yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

3. Vai trò của luật sư trong giải quyết tình huống

Trong các vụ việc ly hôn có liên quan đến người mất năng lực hành vi dân sự, vai trò của luật sư đặc biệt quan trọng bởi đây là vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đồng thời đến pháp luật hôn nhân gia đình, dân sự và tố tụng dân sự. Luật sư không chỉ hỗ trợ khách hàng thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật mà còn giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, đặc biệt là người bị mất năng lực hành vi dân sự.

Trước hết, luật sư sẽ tư vấn và đánh giá điều kiện pháp lý để thực hiện thủ tục ly hôn, bao gồm việc xem xét tình trạng sức khỏe tâm thần của người vợ hoặc chồng, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi, cũng như căn cứ yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.

Bên cạnh đó, luật sư hỗ trợ khách hàng chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và chứng cứ cần thiết như đơn yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, hồ sơ ly hôn, tài liệu chứng minh quan hệ hôn nhân, giấy tờ về con chung, tài sản chung và các tài liệu y tế liên quan. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, đúng quy định sẽ giúp hạn chế việc bị Tòa án yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

Trong quá trình giải quyết vụ việc, luật sư có thể đại diện hoặc tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng tại Tòa án, hỗ trợ làm việc với cơ quan giám định pháp y tâm thần, cơ quan thi hành án và các cơ quan có thẩm quyền khác. Đồng thời, luật sư cũng sẽ tư vấn các phương án phù hợp liên quan đến quyền nuôi con, cấp dưỡng, phân chia tài sản và bảo đảm quyền lợi của người mất năng lực hành vi dân sự theo đúng quy định pháp luật.

Ngoài ra, đối với những trường hợp phát sinh tranh chấp phức tạp hoặc Tòa án không chấp nhận yêu cầu ly hôn, luật sư sẽ hỗ trợ khách hàng thực hiện quyền khiếu nại, kháng cáo hoặc tham gia giải quyết vụ án ở giai đoạn phúc thẩm nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ.

____________________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Đỗ Minh Nguyệt; Ngày viết: 20/05/2026)

____________________________________________

Để được tư vấn chi tiết xin vui lòng liên hệ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam

Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.

Điện thoại: 0989.386.729

Email: hotmail@htcvn.vn

Website: https://htcvn.vn; https://htc-law.com; https://luatsuchoban.vn