Tranh chấp đất do lấn chiếm lối đi công cộng – Khi nào được quyền sử dụng riêng?

1. Tranh chấp đất do lấn chiếm lối đi công cộng là gì?

Tranh chấp đất do lấn chiếm lối đi công cộng phát sinh khi cá nhân hoặc hộ gia đình tự ý sử dụng phần đất là lối đi chung như đất ở hoặc đất sử dụng riêng, thông qua việc xây dựng công trình, rào chắn hoặc mở rộng diện tích thửa đất liền kề. Hành vi này thường làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền đi lại hợp pháp của các hộ dân xung quanh.

2. Lối đi công cộng được xác định như thế nào theo pháp luật?

Theo nguyên tắc quản lý đất đai tại Điều 5 Luật Đất đai 2024, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Lối đi công cộng là phần đất được sử dụng nhằm phục vụ lợi ích chung, có thể do Nhà nước trực tiếp quản lý hoặc được hình thành ổn định để phục vụ nhu cầu đi lại của cộng đồng dân cư.

Trường hợp lối đi được thể hiện trên bản đồ địa chính, hồ sơ quản lý đất đai, quy hoạch sử dụng đất, hoặc tồn tại ổn định, công khai để phục vụ việc đi lại chung thì không được xác lập quyền sử dụng riêng, dù một cá nhân đang trực tiếp quản lý hoặc sử dụng. Theo khoản 1 Điều 11 Luật Đất đai 2024, lấn, chiếm đất đai là hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm cả việc lấn chiếm đất giao thông, đất công cộng.

3. Khi nào lối đi công cộng được quyền sử dụng riêng?

Về nguyên tắc, lối đi công cộng không thuộc quyền sử dụng riêng của cá nhân. Tuy nhiên, theo Luật Đất đai 2024, phần đất đang là lối đi chỉ có thể được xem xét sử dụng riêng khi có căn cứ pháp lý hợp lệ.

Cụ thể, người sử dụng đất chỉ được công nhận quyền sử dụng riêng khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trong đó ranh giới thửa đất được xác định rõ, phù hợp với quy định tại Điều 138 và Điều 139 Luật Đất đai 2024 về đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận.

Đồng thời, phần đất này không được xác định là đất sử dụng cho mục đích công cộng theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo Điều 67 Luật Đất đai 2024. Trường hợp có sự điều chỉnh mục đích sử dụng đất hoặc thay đổi công năng lối đi, việc này chỉ có giá trị pháp lý khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo Điều 121 Luật Đất đai 2024.

4. Những trường hợp buộc phải trả lại lối đi công cộng

Người đang sử dụng đất buộc phải trả lại lối đi công cộng và khôi phục hiện trạng ban đầu nếu phần đất đó được xác định là đất công cộng theo hồ sơ địa chính, quy hoạch sử dụng đất hoặc thực tế sử dụng chung của cộng đồng.

Theo Điều 11 và Điều 212 Luật Đất đai 2024, việc chiếm dụng đất công cộng mà không có căn cứ pháp lý hợp lệ không làm phát sinh quyền sử dụng đất, kể cả trong trường hợp đã sử dụng ổn định trong thời gian dài. Người vi phạm có thể bị buộc chấm dứt hành vi vi phạm và thực hiện các biện pháp khắc phục theo quy định pháp luật.

5. Hướng giải quyết tranh chấp lấn chiếm lối đi công cộng

Khi phát sinh tranh chấp, các bên trước hết phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp theo Điều 235 Luật Đất đai 2024. Trường hợp hòa giải không thành, tranh chấp được giải quyết theo thẩm quyền của UBND có thẩm quyền hoặc Tòa án nhân dân, căn cứ vào hồ sơ địa chính, quá trình quản lý, sử dụng đất và các quy định pháp luật liên quan theo Điều 236 Luật Đất đai 2024.

Việc lựa chọn đúng phương thức giải quyết và chuẩn bị đầy đủ tài liệu pháp lý là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Theo Luật Đất đai 2024, lối đi công cộng là phần đất phục vụ lợi ích chung và được Nhà nước bảo vệ. Cá nhân chỉ được sử dụng riêng phần đất này khi có căn cứ pháp lý rõ ràng, hợp lệ và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận. Trong mọi trường hợp, việc tự ý lấn chiếm lối đi công cộng đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý và có thể bị buộc trả lại đất, tháo dỡ công trình vi phạm.

__________________________________________

Cam kết chất lượng dịch vụ:

Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam hoạt động với phương châm tận tâm – hiệu quả – uy tín, cam kết đảm bảo chất lượng dịch vụ, cụ thể như sau:

- Đảm bảo thực hiện công việc theo đúng tiến độ đã thỏa thuận, đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật, đúng với quy tắc đạo đức và ứng xử của luật sư Việt Nam.

- Đặt quyền lợi khách hàng lên hàng đầu, nỗ lực hết mình để mang đến cho khách hàng chất lượng dịch vụ tốt nhất.

- Bảo mật thông tin mà khách hàng cung cấp, các thông tin liên quan đến khách hàng.

Rất mong được hợp tác lâu dài cùng sự phát triển của Quý Khách hàng.

Trân trọng!

(Người viết: Nguyễn Thị Khánh Linh – Ngày viết: 22/12/2025)

______________________________________

Để được tư vấn chi tiết, xin vui lòng liên hệ:
Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam
Địa chỉ: Tầng 15, Tòa nhà đa năng, Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, phường Yên Hòa, Thành phố Hà Nội.
Điện thoại: 0989.386.729
Email: hotmail@htcvn.vn
Website: https://htcvn.vn ; https://htc-law.com ; https://luatsuchoban.vn

________________________________________

Các bài viết liên quan:

- Giải quyết tranh chấp đất đai

- Xây dựng các công trình lấn chiếm đất công

- Hướng dẫn giải quyết tranh chấp phần đất bị lấn chiếm

- Quy trình giải quyết tranh chấp đất đai

- Những điều cần biết trước khi khởi kiện tranh chấp đất đai